Telefonla taciz: tekrarlanan aramalar veya mesajlar ve ne yapmalı

Telefon yine çalıyor. Günün onuncu araması ya da yirminci mesaj; bazen gecenin ortasında, bazen gizli numaradan, bazen bir öncekini her engellediğinizde yeni bir numaradan. Eski bir partner, bir tanıdık, eski bir iş arkadaşı ya da hiç görmediğiniz biri olabilir. Aramalar veya mesajlar ısrarlı, istenmeyen ve gündelik hayatınızı altüst eden bir hal aldığında bu artık basit bir rahatsızlık değildir: bu telefonla tacizdir ve İspanya'da (pek çok ülkede olduğu gibi) suç olabilir. En baştan bilmeniz gereken en önemli şey: buna katlanmak zorunda değilsiniz ve ne kadar erken belgelemeye başlarsanız durdurmak o kadar kolay olur.

Ne zaman taciz, ne zaman sadece rahatsızlıktır?

İstenmeyen her arama taciz değildir. Size bir şey satmak için arayan bir şirket rahatsız edici pazarlamadır; yanlış numara bir hatadır. Şu işaretlerden birkaçı bir araya geldiğinde tacizden söz ederiz:

• Israr. Yanıt vermeseniz bile günde defalarca ya da haftalarca tekrarlanan aramalar veya mesajlar.
• Hayır dediniz ve devam ediyor. Durmasını istediniz ya da sessizliğiniz açık, yine de sürüyor.
• Engeli aşmak için numara değiştiriyor. Gizli numara, yeni numaralar, başka mesajlaşma uygulamaları, sahte profiller.
• Rahatsız edici saatler. Gecenin ortasında ya da rahatsız etmek için seçilmiş anlarda aramalar.
• Yıldırıcı içerik. Hakaretler, tehditler, nerede ya da kiminle olduğunuza dair yorumlar, uzun sessizlikler, nefes sesleri.
• Hayatınıza etkisi. Telefonu açmaktan korkuyorsunuz, alışkanlıklarınızı değiştiriyorsunuz ya da huzur için telefonu kapatıyorsunuz.

İspanya'da Ceza Kanunu, mağdurun gündelik yaşamını ciddi şekilde bozan tekrarlı ve ısrarlı tacizi cezalandırır (ısrarlı takip ya da stalking suçu, madde 172 ter); tehdit veya hakaretler de kendi başına suç oluşturabilir. Türkiye dahil çoğu ülkede benzer yasalar vardır. Hangi suçun uyduğunu bilmeniz gerekmez: bunu polis ve mahkeme değerlendirir. Sizin elinizde olan, delil toplamaktır.

Hemen şimdi ne yapmalıyım?

1. Oyuna gelmeyin. Hakaretle karşılık vermeyin, pazarlık yapmayın. İletişim istemediğinizi kayda geçirmek isterseniz tek bir açık ve sakin mesaj gönderin ("Beni artık aramanı ya da bana yazmanı istemiyorum") ve sonrasında hiçbir şeye yanıt vermeyin. O mesaj da bir delildir.
2. Bugün bir kayıt tutmaya başlayın. Bir not ya da tabloya her aramayı ve mesajı yazın: tarih, saat, numara (ya da "gizli"), süre ve söylenenler. Düzenli bir kayıt, "beni çok arıyor" cümlesini kanıtlanabilir bir örüntüye dönüştürür.
3. Ekran görüntüleri alın; arama geçmişinin ve mesajların, tarih ve numara görünecek şekilde. Sesli mesajları ve ses kayıtlarını da saklayın.
4. Yedek alın. Sohbetleri dışa aktarın ve ekran görüntülerini telefonun dışında (bilgisayarda ya da bulutta) saklayın. Telefon kaybolsa ya da bozulsa bile delilleri kaybetmezsiniz.
5. Hiçbir şeyi silmeyin, okumak acı verse bile. Önce ekran görüntüleri ve yedek; sonra engelleme.
6. Numarayı engelleyin. Hem Android hem iPhone, arama geçmişinden bir numarayı engellemenize izin verir. iPhone'da ayrıca "Bilinmeyen Arayanları Sessize Al" seçeneğini açabilirsiniz; çoğu Android modelinde de bilinmeyen veya gizli numaraları engelleme seçeneği vardır. Profili WhatsApp, Telegram, Instagram ve kişinin kullandığı diğer tüm uygulamalarda da engelleyin.
7. Güvendiğiniz birine anlatın. Bunu tek başınıza taşımayın. Neler olduğunu bilen biri şikâyete sizinle gelebilir ve bunun sizi nasıl etkilediğine tanıklık edebilir.

Engellemek elinizdeki delilleri yok etmez, ama yeni denemeleri görmeyi bırakırsınız. Kişi sürekli numara değiştiriyorsa, her yeni numarayı engellemeden önce not edin: engellerinizi aşmaktaki bu ısrar başlı başına bir taciz kanıtıdır.

Nasıl şikâyet ederim?

1. Acil tehlike varsa 112'yi arayın. Size zarar vermekle tehdit ediyorlarsa, evinizin yakınında olduklarını söylüyorlarsa ya da güvenliğinizden endişe ediyorsanız beklemeyin. (112 tüm AB'de ve Türkiye'de geçerlidir; başka yerlerde yerel acil numarayı kullanın.)
2. Şikâyette bulunun. İspanya'da Policía Nacional'e (091) ya da Guardia Civil'e (062), karakolda; başka ülkelerde ulusal veya yerel polise. Basılı kaydı, ekran görüntülerini ve telefonu yanınıza alın. Ne zamandan beri olduğunu, ne sıklıkta yaşandığını ve sizi nasıl etkilediğini anlatın.
3. Taciz partnerinizden ya da eski partnerinizden geliyorsa ve kadınsanız, İspanya'da 016 hattı toplumsal cinsiyete dayalı şiddet mağdurlarına ücretsiz destek verir ve faturada iz bırakmaz; başka yerlerde ulusal aile içi şiddet yardım hattına başvurun. Eski bir partnerden gelen telefon tacizi ciddiye alınması gereken bir alarm işaretidir.
4. Rehberlik isteyin: İspanya'da, tacizin dijital bir boyutu varsa (sahte profiller, sosyal medyada mesajlar, kimlik taklidi) INCIBE'nin 017 hattına; başka yerlerde ulusal siber güvenlik kurumunuza. Ücretsiz ve gizlidir; hesaplarınızın gizlilik ayarlarında da yardımcı olurlar. İspanya'nın İnternet Kullanıcısı Güvenlik Ofisi (OSI) gizlilik ve engelleme konusunda pratik rehberler sunar.
5. Bir şirketse (ısrarcı bir alacak tahsilat firması ya da durmasını istemenize rağmen reklam için aramaya devam eden bir şirket), veri koruma otoritesine de şikâyette bulunabilirsiniz: İspanya'da Agencia Española de Protección de Datos (AEPD).

Gizli ya da sürekli değişen numaralarda kimin aradığını kendiniz bilemezsiniz, ama soruşturma kapsamında operatörlerden arama verileri istenebilir. Bu yüzden tam tarih ve saatleri içeren bir kayıt çok değerlidir: tam da o aramaların tespit edilmesini sağlar.

Peki zaten yanıt verdiysem ya da oyuna geldiysem?

Sorun değil. Yanıt vermiş, tartışmış, hatta o kişiyle bir ilişkiniz olmuş olması, bunun durmasını isteme hakkınızı ortadan kaldırmaz. Bundan sonra:

• Yanıt vermeyi bırakın ve yukarıdaki adımları uygulayın. Her yanıt, kanalın işe yaradığını ona doğrular.
• Bilgi verdiyseniz (adres, saatler, iş yeri), şikâyet ederken bunu dikkate alın ve iş yerinizi ya da komşularınızı uyarmayı düşünün.
• Tehditle sizden para veya bilgi istediyse, hiçbir şey göndermeyin: bu artık şantajdır. Zaten ödediyseniz dekontları saklayın ve bankanızı resmi numarasından arayarak bilgilendirin.
• Hesaplarınızı gözden geçirin: şifreleri değiştirin, iki adımlı doğrulamayı açın ve sosyal medya gizliliğinizi kapatın ki hareketlerinizi takip edemesin.

Sık sorulan sorular

Kimin aradığını bilmiyorum, hep gizli numara. Yine de şikâyet edebilir miyim? Evet. Arama kaydınızla birlikte faili meçhul olarak şikâyette bulunun. Polis, belirttiğiniz tarih ve saatlerdeki aramaların tespitini operatörden isteyebilir.

Numaramı değiştirmeli miyim? Size huzur verebilir, ama zorunlu değildir ve ilk adım değildir. Değiştirirseniz, delil kaybetmemek için eski numarayı bir süre kullanmadan tutun (ya da geçmişini saklayın) ve yenisini yalnızca güvendiğiniz kişilerle paylaşın.

Aramaları kaydedebilir miyim? İspanya'da, kendinizin taraf olduğu bir konuşmayı kaydetmek genel olarak yasaldır ve delil olarak sunulabilir; yapamayacağınız şey onu yaymaktır. Kurallar ülkeden ülkeye değişir; emin değilseniz şikâyet ederken sorun.

Ya karşıda kimsenin olmadığı sessiz aramalarsa? Ara sıra oluyorsa genellikle çağrı merkezlerinin otomatik arama sistemleridir; bunu arıyorlar ama konuşmuyorlar yazımızda açıklıyoruz. Sürekliyse, kasıtlı saatlerdeyse ve hep aynı kaynaktan geliyorsa yine de kaydedin: tacizin bir parçası olabilirler.

Özetle

Telefonla tacizde sıra şudur: tek bir açık mesaj, her arama ve mesajın kaydı, ekran görüntüleri ve yedek, engelleme, güvendiğiniz birinin desteği ve şikâyet (tehlike varsa 112). NoCall gibi bir uygulama, tanımadığınız numaraları tanımlamanıza ve daha önce işaretlenmiş olanları filtrelemenize yardımcı olur; bir numara sizi toplu aramalar veya mesajlarla taciz ediyorsa onu spam numara rehberinde sorgulayabilir ya da bildirebilirsiniz. Tacizcinin gücünü elinden almanın ilk adımı, onunla yalnız kalmamaktır.