«یک کد اشتباهی برایت فرستادم»: این‌گونه واتس‌اپ شما را می‌دزدند

پیامکی با یک کد شش‌رقمی برایتان می‌آید که آن را درخواست نکرده‌اید و تقریباً همزمان پیامی از یک دوست، از یکی از اعضای گروه اولیای مدرسه یا از یک «کارشناس واتس‌اپ»: «ببخشید، یک کد اشتباهی برایت فرستادم، می‌شود برایم بفرستی‌اش؟». شبیه لطفی کوچک و بی‌اهمیت است، اما آن کد کلید حساب شماست. اگر آن را بفرستید، شخص دیگری شمارهٔ واتس‌اپ یا تلگرام شما را روی گوشی خودش ثبت می‌کند، دسترسی شما قطع می‌شود و کلاهبردار با جا زدن خود به جای شما به همهٔ مخاطبانتان پیام می‌دهد. قاعده ساده است و هیچ استثنایی ندارد: کد تأیید را هرگز با هیچ‌کس به اشتراک نگذارید.

سرقت حساب چگونه انجام می‌شود؟

واتس‌اپ و تلگرام حساب شما را از روی شمارهٔ تلفنتان می‌شناسند. وقتی کسی برنامه را روی گوشی جدیدی نصب می‌کند و شماره‌ای وارد می‌کند، سرویس یک کد از طریق پیامک (یا تماس تلفنی، یا داخل خود برنامه) به گوشی صاحب شماره می‌فرستد تا مطمئن شود شماره مال اوست. کلاهبردار دقیقاً به همان چیزی نیاز دارد که همین حالا به دست شما رسیده است.

سناریو معمولاً این مراحل را طی می‌کند:

1. کلاهبردار شمارهٔ شما را در گوشی خودش وارد می‌کند و ثبت‌نام را شروع می‌کند. پیامک رسمی حاوی کد به دست شما می‌رسد.
2. به شما پیام می‌دهد تا کد را بگیرد. اغلب از حساب یک آشنای واقعی که قبلاً سرقت شده، و به همین دلیل پیام از کسی می‌آید که به او اعتماد دارید. گاهی هم خود را پشتیبانی واتس‌اپ، برگزارکنندهٔ یک قرعه‌کشی یا رأی‌گیری، یا کسی که «شماره را اشتباه زده» معرفی می‌کند.
3. فشار می‌آورد. «فوری است»، «حسابم را می‌بندند»، «فقط یک لحظه طول می‌کشد».
4. اگر کد را بفرستید، حساب به گوشی او منتقل می‌شود. واتس‌اپ شما از حساب خارج می‌شود و او اغلب تأیید دومرحله‌ای خودش را فعال می‌کند تا نتوانید به‌راحتی حساب را پس بگیرید.
5. از هویت شما استفاده می‌کند. به مخاطبان و گروه‌های شما پیام می‌دهد و پول فوری، انتقال بانکی یا پرداخت آنی می‌خواهد (در اسپانیا اغلب از طریق Bizum، سرویس محلی پرداخت با موبایل) یا دوباره «کدی که اشتباهی برایت فرستادم». زنجیره این‌گونه ادامه پیدا می‌کند.

نشانه‌های هشدار کدام‌اند؟

• کدی دریافت می‌کنید که درخواستش نکرده‌اید. این روشن‌ترین نشانه است: کسی در حال تلاش برای ورود به حساب شماست.
• در پیامک صریحاً نوشته شده که آن را به اشتراک نگذارید. پیام‌های رسمی واتس‌اپ، تلگرام، بانک شما و تقریباً هر سرویسی این هشدار را می‌دهند.
• آن را در چت از شما می‌خواهند، حتی اگر دوستتان باشد. هیچ‌کس نمی‌تواند کد حساب خودش را «اشتباهی» برای شما بفرستد: کدها همیشه به شماره‌ای می‌رسند که در حال ثبت است.
• «پشتیبانی فنی» به شما پیام می‌دهد. واتس‌اپ و تلگرام هرگز از طریق چت، پیامک یا تماس تلفنی از شما کد نمی‌خواهند.
• عجله یا بهانه‌ای عجیب در کار است: قرعه‌کشی، رأی‌گیری، حسابی که «به‌زودی بسته می‌شود».

اگر کد را از من می‌خواهند، همین حالا چه کنم؟

1. کد را نفرستید و آن را پشت تلفن هم نخوانید. حتی بخشی از آن را.
2. از راه دیگری بررسی کنید. اگر پیام از یک آشناست، با شمارهٔ همیشگی‌اش تماس بگیرید یا حضوری بپرسید. به احتمال زیاد حساب او قبلاً سرقت شده است؛ به او خبر بدهید.
3. همین حالا تأیید دومرحله‌ای را فعال کنید (روشش را پایین‌تر توضیح می‌دهیم). با آن، حتی اگر کسی کدی به دست بیاورد، به یک PIN هم نیاز دارد که فقط شما می‌دانید.
4. چت را مسدود و گزارش کنید، از داخل خود برنامه. اگر پیام از شماره‌ای ناشناس آمده، می‌توانید آن را در فهرست شماره‌های مزاحم هم گزارش کنید.
5. دیگران را باخبر کنید: اگر کسی با حساب یکی از دوستانتان جعل هویت می‌کند، در گروه مشترکتان اطلاع دهید تا کس دیگری فریب نخورد.

چگونه تأیید دومرحله‌ای را فعال کنم؟

این مؤثرترین محافظ در برابر این کلاهبرداری است و فعال کردنش یک دقیقه طول می‌کشد:

• واتس‌اپ: تنظیمات حساب تأیید دومرحله‌ای روشن کردن. یک PIN شش‌رقمی انتخاب کنید که جای دیگری از آن استفاده نمی‌کنید و یک نشانی ایمیل اضافه کنید تا اگر فراموشش کردید بتوانید آن را بازنشانی کنید.
• تلگرام: تنظیمات حریم خصوصی و امنیت تأیید دومرحله‌ای. یک رمز عبور بسازید و یک ایمیل بازیابی اضافه کنید.

این PIN یا رمز عبور را هم به کسی ندهید. منوها ممکن است بسته به نسخهٔ برنامه کمی متفاوت باشند، اما این گزینه همیشه با همین نام دیده می‌شود. از فرصت استفاده کنید و دستگاه‌های پیوندشده را بررسی کنید (واتس‌اپ: تنظیمات دستگاه‌های پیوندشده؛ تلگرام: تنظیمات دستگاه‌ها) و هر نشستی را که نمی‌شناسید ببندید.

و اگر کد را فرستاده باشم؟

سریع اقدام کنید. هرچه زودتر، پس گرفتن حساب آسان‌تر است:

1. شماره‌تان را دوباره روی گوشی خودتان ثبت کنید. واتس‌اپ را باز کنید، شماره‌تان را وارد کنید و با کد جدیدی که با پیامک دریافت می‌کنید آن را تأیید کنید. با این کار نشست کلاهبردار بسته می‌شود.
2. اگر PINی از شما خواست که آن را نمی‌دانید، یعنی کلاهبردار تأیید دومرحله‌ای خودش را فعال کرده است. او نمی‌تواند برای همیشه جلوی پس گرفتن حساب را بگیرد: پس از یک دورهٔ انتظار چندروزه، واتس‌اپ اجازه می‌دهد حساب را بدون آن PIN دوباره ثبت کنید. در این فاصله، از داخل برنامه (تنظیمات راهنما) به پشتیبانی پیام دهید و توضیح دهید که حسابتان سرقت شده است.
3. در تلگرام با شمارهٔ خود وارد شوید، به تنظیمات دستگاه‌ها بروید و «پایان دادن به همهٔ نشست‌های دیگر» را بزنید. سپس رمز تأیید دومرحله‌ای خود را تنظیم کنید.
4. مخاطبانتان را از راه دیگری باخبر کنید (پیامک، تماس، شبکه‌های اجتماعی یا از طریق خانواده): «واتس‌اپم را دزدیده‌اند، به هر پیامی از طرف من که پول یا کد می‌خواهد توجه نکنید».
5. اگر کد از طرف بانکتان یا یک برنامهٔ پرداخت بود، فوراً با شمارهٔ رسمی بانک (همان که پشت کارت یا در وب‌سایت بانک آمده) تماس بگیرید تا تراکنش‌ها مسدود شوند.
6. مدارک را نگه دارید: تصویر صفحه از پیام‌ها، شماره‌ای که با شما تماس گرفته و زمان آن.

کجا شکایت کنم و چه کسی کمک می‌کند؟

• پلیس: در اسپانیا، پلیس ملی Policía Nacional (۰۹۱) یا گارد سیویل Guardia Civil (۰۶۲)؛ در کشورهای دیگر، پلیس کشور خودتان (در ایران، برای نمونه، پلیس فتا). با تصویرهای صفحه شکایت کنید، به‌ویژه اگر هویت شما جعل شده یا کسی پول از دست داده است. فرستادن کد شما را مقصر نمی‌کند: شما قربانی یک فریب هستید.
• کمک در امنیت سایبری: در اسپانیا، خط ۰۱۷ مؤسسهٔ INCIBE رایگان و محرمانه است و گام‌به‌گام برای بازیابی حساب و ایمن کردن دستگاه‌هایتان راهنمایی‌تان می‌کند؛ دفتر امنیت کاربران اینترنت (OSI) وابسته به INCIBE نیز راهنماهایی برای تنظیم امن واتس‌اپ و تلگرام منتشر می‌کند. در کشورهای دیگر، به نهاد ملی امنیت سایبری مراجعه کنید.
• ۱۱۲: فقط در شرایط اضطراری یا تهدید فوری (یا شمارهٔ اضطراری محلی کشورتان).

اگر از برخی مخاطبانتان به نام شما پول خواسته‌اند، این را هم بخوانید که کلاهبرداری «فرزند در دردسر» در واتس‌اپ چگونه کار می‌کند: این ادامهٔ معمول همین سرقت است.

پرسش‌های متداول

کدی دریافت کرده‌ام که درخواستش نکرده بودم، اما به کسی نداده‌ام. در خطرم؟ نه. بدون کد نمی‌توانند وارد شوند. یعنی کسی شمارهٔ شما را امتحان کرده است؛ پیامک را نادیده بگیرید، به کسی که آن را می‌خواهد جواب ندهید و تأیید دومرحله‌ای را فعال کنید.

یک دوست واقعی آن را از من خواست، چطور ممکن است کلاهبرداری باشد؟ چون کسی که پیام می‌دهد احتمالاً دوست شما نیست، بلکه کسی است که حساب او را دزدیده. پیش از هر کاری با او تماس بگیرید.

آیا می‌توانند گفتگوهای قدیمی‌ام را بخوانند؟ به‌طور کلی، با ثبت حساب روی گوشی جدید، چت‌های قدیمی شما دانلود نمی‌شوند، مگر اینکه به نسخهٔ پشتیبان شما دسترسی داشته باشند. اما می‌توانند به نام شما پیام بنویسند و پیام‌های جدیدی را که تا وقتی حساب در دستشان است می‌رسد ببینند.

آیا عوض کردن شماره فایده‌ای دارد؟ لازم نیست. کافی است حساب را پس بگیرید و تأیید دومرحله‌ای را فعال کنید.

به‌طور خلاصه

کدی که با پیامک می‌رسد مال شماست و مال هیچ‌کس دیگر: نه دوستان، نه «پشتیبانی فنی»، نه قرعه‌کشی‌ها. اگر آن را خواستند، نفرستید، از راه دیگری بررسی کنید و تأیید دومرحله‌ای را فعال کنید. اگر فرستاده‌اید، شماره‌تان را دوباره ثبت کنید، مخاطبانتان را باخبر کنید و شکایت کنید. و اگر این تلاش از شماره‌ای ناشناس آمده، آن را در فهرست شماره‌های مزاحم NoCall گزارش کنید تا دیگران به‌موقع آن را بشناسند.