"De politie" of "een rechtbank" belt me: de oplichting met de nepagent

De telefoon gaat en een ernstige stem stelt zich voor als agent van de politie, medewerker van een rechtbank of van het Openbaar Ministerie. Je identiteitsbewijs of je bankrekening zou opduiken in een onderzoek naar witwassen, drugshandel of fraude, er zou een arrestatiebevel tegen je zijn uitgevaardigd en dat kun je alleen voorkomen door nu meteen mee te werken: door een "borgsom" te betalen, je geld naar een "veilige rekening" over te maken of je gegevens te geven. Het is oplichting door je voor te doen als iemand anders, bedoeld om je door angst niet meer helder te laten nadenken. De kern: geen enkele politie en geen enkele rechtbank vraagt je telefonisch om geld of wachtwoorden.

Hoe werkt de oplichting met de neppolitie of nep-rechtbank?

De details veranderen, maar het draaiboek volgt bijna altijd dezelfde stappen:

1. Het contact. Een telefoontje (soms een ingesproken bericht dat vraagt om "op 1 te drukken om een agent te spreken"), een sms of een WhatsApp-bericht met een zogenaamde gerechtelijke kennisgeving. Het nummer op je scherm kan vervalst zijn en er officieel uitzien: dat bewijst niets.
2. De beschuldiging. Ze zeggen dat je identiteit is misbruikt voor zware misdrijven, dat er aangifte tegen je is gedaan of dat je een openstaande boete of oproeping hebt. Vaak kennen ze je naam, adres of een deel van je documentnummer, afkomstig uit datalekken, om geloofwaardig over te komen.
3. De druk. Ze hebben het over onmiddellijke arrestatie, beslag op je rekeningen of een strafblad. Ze verbinden je door met een "commissaris", een "officier van justitie" of een "rechter" om indruk te maken. Ze kunnen documenten sturen met wapens en stempels die officieel lijken.
4. De geheimhouding. Je mag niet ophangen en het aan niemand vertellen (niet aan je familie en niet aan je bank), omdat het onderzoek "geheim" is of omdat "de bank erbij betrokken is".
5. Het innen. Je moet je spaargeld overmaken naar een "veilige rekening" of "bewaarrekening", een borgsom of boete betalen via een app voor directe betalingen (in Spanje Bizum), cadeaukaarten of cryptovaluta kopen, een app voor overname op afstand installeren of de wachtwoorden en sms-codes die je ontvangt voorlezen.

Er zijn varianten met zogenaamde agenten van Europol, Interpol of de politie van een ander land, of een combinatie met een nep-bankmedewerker die je "doorverbindt met de politie". Het doel is altijd hetzelfde: je geld of toegang tot je rekeningen.

Hoe weet ik dat het telefoontje nep is?

Elk van deze signalen is genoeg om op te hangen:

• Ze vragen telefonisch om geld. De politie int geen boetes, borgsommen of kosten via de telefoon, en al helemaal niet via betaalapps, cryptovaluta of cadeaukaarten.
• Ze vragen om wachtwoorden, codes of je pincode. Geen enkele instantie heeft het wachtwoord van je internetbankieren nodig of de code die je per sms krijgt.
• Ze dreigen je te arresteren als je ophangt. Een echt onderzoek wordt niet in één telefoontje afgehandeld en hangt er niet van af of je aan de lijn blijft.
• Ze eisen geheimhouding, zelfs tegenover je familie of je bank.
• Ze vragen je je geld naar een andere rekening te verplaatsen "om het te beschermen". Er bestaan geen "veilige rekeningen" van de politie of de rechtbank.
• Ze vragen je een app te installeren of het scherm van je telefoon of computer te delen.
• Echte gerechtelijke berichten komen via officiële kanalen: een formele betekening, een aangetekende brief of de elektronische kanalen van de overheid, nooit als een dringend telefoontje dat ter plekke betaling eist.

Wat doe ik als ze me nu bellen?

1. Hang op. Je hoeft niet in discussie te gaan of je te verantwoorden. Ophangen bij een oplichter is geen belediging van een ambtenaar en geen misdrijf.
2. Geef geen enkel gegeven: geen documentnummer, geen rekeningnummer, geen wachtwoorden, geen sms-codes, en bevestig je adres niet.
3. Betaal niets en verplaats geen geld, ook niet als ze beloven dat je het terugkrijgt.
4. Controleer het zelf. Twijfel je, bel dan zelf de politie en toets het nummer met de hand in: in Spanje de Policía Nacional (091) of de Guardia Civil (062); elders het officiële niet-spoednummer van de politie in je land. Of ga naar een politiebureau. Bel zo mogelijk vanaf een andere telefoon of wacht een paar minuten: sommige oplichters proberen de lijn open te houden.
5. Praat erover met iemand die je vertrouwt. Geheimhouding is hun belangrijkste wapen; het hardop uitspreken ontmaskert het bedrog vaak binnen enkele seconden.
6. Blokkeer en meld het nummer, en bewaar screenshots of notities met de tijd, het nummer en wat er gezegd werd.
7. Voel je je in gevaar, bel dan 112.

En als ik al betaald heb of gegevens heb gegeven?

Handel snel; de eerste uren tellen:

1. Bel je bank op het officiële nummer op je pas of in de bankapp. Laat passen en toegang blokkeren en vraag om de gedane overboekingen of betalingen terug te halen of te blokkeren.
2. Wijzig de wachtwoorden van je internetbankieren en je e-mail, en zet tweestapsverificatie aan.
3. Heb je een app voor overname op afstand geïnstalleerd, verwijder die, haal het apparaat van internet en laat het controleren voordat je er weer mee bankiert.
4. Bewaar alle bewijs: betaalbewijzen, screenshots van berichten, nummers, de valse namen die ze gebruikten en documenten die je kreeg.
5. Doe zo snel mogelijk aangifte bij de politie. De aangifte helpt je bank en het onderzoek.
6. Vraag om hulp. In Spanje bel je 017, de gratis en vertrouwelijke cybersecuritylijn van INCIBE; elders de nationale cybersecurity-instantie of het fraudemeldpunt van je land.
7. Wantrouw iedereen die aanbiedt je geld terug te halen tegen een vergoeding: een tweede oplichting gericht op slachtoffers van de eerste komt vaak voor.

Meer details in hoe je geld terugkrijgt na telefoonfraude.

Waar doe ik aangifte?

• De politie: in Spanje bij de Policía Nacional (091) of de Guardia Civil (062), op het bureau met al je bewijs; elders bij de politie in je land. Je voordoen als opsporingsambtenaar om mensen op te lichten is strafbaar.
• INCIBE 017 (Spanje): gratis advies over cyberincidenten en fraude. De Oficina de Seguridad del Internauta (OSI), ook van INCIBE, publiceert waarschuwingen over lopende campagnes. Buiten Spanje vervult de nationale cybersecurity-instantie een vergelijkbare rol.
• Je bank, via het officiële kanaal, als er geld is overgemaakt.
• De spamnummergids van NoCall, zodat anderen het nummer herkennen als het hen belt.

Veelgestelde vragen

Op mijn scherm stond het nummer van de politie. Hoe kan dat nep zijn? Oplichters kunnen het nummer dat je ziet vervalsen (spoofing). Dat er een officieel nummer verschijnt, bewijst niet dat de politie belt. Hang op en bel zelf het officiële nummer.

Mag de politie me opbellen? Ja, bijvoorbeeld om je uit te nodigen voor een verhoor of over een aangifte die je zelf hebt gedaan. Maar ze vragen je nooit te betalen, geld over te maken, wachtwoorden te geven of iets geheim te houden voor je familie of je bank. Bij twijfel controleer je het door zelf te bellen.

En als ik echt een openstaande boete of oproeping heb? Echte boetes en oproepingen worden via officiële kanalen bezorgd en betaald of afgehandeld via officiële kanalen die je zelf kunt controleren. Je verliest niets echts door op te hangen en na te gaan.

Ze belden en ik hing op zonder iets te geven. Moet ik nog iets doen? Blokkeer het nummer, meld het en waarschuw je familie, vooral ouderen, die vaak doelwit zijn van deze oplichting. Als ze je naam of documentnummer uit het hoofd kenden, let dan op nieuwe pogingen.

Kort samengevat

Noch de politie, noch een rechtbank, noch het Openbaar Ministerie zal je telefonisch om geld, wachtwoorden of geheimhouding vragen. Bij zo'n telefoontje: ophangen, niet betalen, geen gegevens geven, zelf de politie bellen om het na te gaan en, als je er al in bent getrapt, je bank bellen en aangifte doen. NoCall kan je waarschuwen voor nummers die andere gebruikers al hebben gemeld, en elk nummer dat jij meldt in de spamnummergids helpt de volgende persoon op tijd op te hangen.