"Hoi mam, ik heb een nieuw nummer": wat te doen als je "kind" via WhatsApp om geld vraagt

"Hoi mam, ik heb een nieuw nummer, sla dit op en verwijder het oude." Of "Hoi pap, mijn telefoon is kapot, ik app je vanaf een geleende". Het bericht komt binnen via WhatsApp, van een nummer dat niet in je contacten staat, en even later verschijnt de haast: er moet vandaag iets betaald worden en "je kind" kan dat niet via zijn eigen bank doen. Heb je dit bericht nu open staan, sta dan even stil: dit is een van de meest voorkomende oplichtingstrucs in Spanje en heel Europa, en één telefoontje naar het vertrouwde nummer haalt hem onderuit. Dit is wat je stap voor stap doet.

Hoe werkt deze oplichting precies?

De oplichter weet niet wie je bent. Hij stuurt dezelfde algemene begroeting naar duizenden nummers en wacht tot iemand reageert. Daarna volgt hij in elke golf een vrijwel identiek script:

1. De vage begroeting. "Hoi mam" of "Hoi pap", zonder naam. Antwoord je "Ben jij het, Lucía?", dan heb je hem net de naam gegeven die hij nodig had.
2. Het smoesje van het nieuwe nummer. Telefoon kapot, in het water gevallen, gestolen of "mijn simkaart is vervangen". Dat verklaart waarom hij vanaf een onbekend nummer appt.
3. Het smoesje om niet te bellen. "Ik kan niet bellen, mijn microfoon doet het niet", "ik zit in de les", "mijn batterij is bijna leeg". De oplichter kan de stem van je kind niet nadoen, dus vermijdt hij elk gesprek.
4. Een paar berichten om vertrouwen te winnen. Koetjes en kalfjes, emoji's, "hoe gaat het?". Er wordt nog niets gevraagd.
5. De financiële nood. Een rekening die vandaag betaald moet worden, de huur, een aankoop die anders vervalt, een boete. Omdat hij "de bankapp nog niet op de nieuwe telefoon heeft", vraagt hij jou te betalen.
6. De rekening van een derde. Het geld moet per overboeking of via Bizum (het Spaanse systeem voor directe betalingen tussen telefoons; elders elke app voor directe betalingen, zoals Tikkie) naar iemand anders: "een vriend", "de huisbaas", "de winkel". Betaal je, dan volgt meestal een tweede verzoek.

Er is een gevaarlijkere variant: het bericht komt van het echte nummer van je kind, omdat het WhatsApp-account is overgenomen (meestal door je kind over te halen de zescijferige code te delen die WhatsApp per sms stuurt). Dan is het de vertrouwde chat, maar het stappenplan hieronder werkt nog steeds: een spraakoproep ontmaskert de oplichter.

Welke alarmsignalen heeft het bericht?

Geen enkel signaal bewijst op zich iets, maar zie je er twee of meer tegelijk, behandel het dan als oplichting tot het tegendeel bewezen is:

• Onbekend nummer en een lege of nietszeggende profielfoto.
• Geen spoor van de naam van je kind, van familiebijnamen of van recente details die alleen hij of zij zou kennen.
• Steeds weigeren om te bellen of een spraakbericht te sturen.
• Haast: "het moet vandaag", "als ik nu niet betaal, ben ik het kwijt".
• Degene die het geld ontvangt is niet je kind, maar een andere persoon of een bedrijf.
• Vraag om geheimhouding: "zeg niks tegen papa, die wordt boos".
• Uitdrukkingen of een schrijfstijl die niet passen bij hoe je kind je normaal appt.

Wat doe ik nu meteen als ik zo'n bericht heb gekregen?

1. Betaal niet en antwoord niet met gegevens. Noem geen namen, bevestig niets en stuur nooit een code door die je per sms krijgt.
2. Bel het vertrouwde nummer van je zoon of dochter, het nummer dat in je contacten staat, niet het nieuwe nummer. In de overgrote meerderheid van de gevallen neemt hij of zij rustig op en is de oplichting daarmee voorbij.
3. Neemt niemand op, controleer het dan via een andere weg: de partner, een broer of zus, een huisgenoot of collega. Geen betaling is zo dringend dat hij geen tien minuten kan wachten.
4. Vraag het nieuwe nummer om een spraakbericht of videogesprek. Een echt kind doet dat zonder problemen; de oplichter komt met smoesjes.
5. Stel een controlevraag waarvan het antwoord niet op sociale media te vinden is: hoe jullie eerste huisdier heette, wat jullie aten op het laatste familiefeest.
6. Bewaar bewijs voordat je blokkeert: screenshots van de hele chat, het nummer en de rekening- of betaalgegevens die gevraagd werden.
7. Blokkeer en rapporteer het nummer in WhatsApp (open de chat, tik op de naam of het nummer en kies "Rapporteren"). Zo ontvangt WhatsApp de laatste berichten en kan het account worden afgesloten.

En als ik de overboeking of betaling al heb gedaan?

Neem het jezelf niet kwalijk: deze truc is door professionals ontworpen om voorzichtigheid te omzeilen. Nu telt snelheid:

1. Bel direct je bank via het officiële nummer (op de achterkant van je pas of in de app). Leg uit dat het om oplichting gaat en vraag of ze de betaling kunnen tegenhouden of terughalen. Bij directe betalingen is de marge klein, dus elke minuut telt. Meer details lees je in hoe je geld terugkrijgt na telefonische oplichting.
2. Doe geen verdere betalingen, ook al houdt het zogenaamde kind vol dat er "nog maar een klein beetje" nodig is.
3. Doe aangifte. In Spanje bij de Policía Nacional (091) of de Guardia Civil (062), op het bureau, met de screenshots en het betaalbewijs; elders bij de politie van je land. Een aangifte is meestal nodig voor een latere claim bij de bank.
4. Vraag om advies. In Spanje via 017, de gratis en vertrouwelijke hulplijn voor cyberveiligheid van INCIBE; de burgersite daarvan, de OSI (Oficina de Seguridad del Internauta), publiceert waarschuwingen over deze en andere campagnes. Elders kun je terecht bij de nationale instantie voor cyberveiligheid of een fraudehelpdesk.
5. Is je eigen WhatsApp-account overgenomen omdat je een code hebt gedeeld, registreer je nummer dan opnieuw in de app, schakel verificatie in twee stappen in (Instellingen Account Verificatie in twee stappen) en waarschuw je contacten.

Is er op enig moment sprake van een echte dreiging of noodsituatie, bel dan 112 (het alarmnummer in Spanje en de hele EU) of je lokale alarmnummer.

Hoe bescherm ik mijn familie voor de volgende keer?

De beste verdediging is dat ouders en grootouders het script kennen voordat ze het ontvangen. Vertel het ze met deze woorden: "Als iemand die zegt dat hij mij is je vanaf een ander nummer appt en om geld vraagt, bel me dan op mijn vertrouwde nummer voordat je ook maar iets betaalt." Een paar eenvoudige maatregelen:

• Spreek een familieregel af: niemand vraagt alleen schriftelijk om geld; elk verzoek wordt bevestigd met een telefoontje.
• Spreek een codewoord af voor echte noodgevallen.
• Schakel WhatsApp-verificatie in twee stappen in op alle telefoons in de familie en onthoud dat de zescijferige code nooit met iemand gedeeld wordt.
• Controleer de privacy van je profielfoto, zodat onbekenden die niet kunnen zien.

Een app voor het herkennen van oproepen en berichten zoals NoCall kan je laten zien of een nummer al door andere gebruikers is gemeld, maar het controletelefoontje naar het vertrouwde nummer is wat de deur echt dichtdoet. Wil je er meer over weten, dan bespreken we het fenomeen ook in "Mam, ik ben mijn telefoon kwijt": de oplichting met het kind in nood.

Veelgestelde vragen

Het bericht zegt "mam" en ik heb geen kinderen. Waarom kreeg ik het? Omdat het massaal wordt verstuurd naar willekeurige nummers of nummers uit datalekken. Je bent niet uitgekozen; je stond toevallig op de lijst.

En als mijn kind echt een nieuw nummer heeft? Dan heeft het er geen moeite mee om je te bellen of een spraakbericht te sturen. Een echte nummerwissel gaat nooit gepaard met een dringende vraag om een derde te betalen.

Het bericht komt van het vertrouwde nummer van mijn kind. Kan het dan toch oplichting zijn? Ja, als het WhatsApp-account is overgenomen. Bel je kind gewoon op, niet via de chat: als het account gestolen is, weet je kind niets van het bericht.

Heeft melden zin als ik geen geld kwijt ben? Ja. Het nummer in WhatsApp rapporteren en je omgeving waarschuwen helpt de campagne te stoppen. Heb je het bericht ontvangen zonder te betalen, meld het dan toch in de gids met spamnummers.

Samengevat

Nieuw nummer, een smoes om niet te bellen, haast en de rekening van een derde: dat is het hele script. Het antwoord is ook altijd hetzelfde: niet betalen, het vertrouwde nummer bellen en via een andere weg controleren. Heb je al betaald, bel dan de bank, doe aangifte en vraag om hulp (017 in Spanje). En heb je het bericht ontvangen, meld het dan in de gids met spamnummers van NoCall: jouw melding kan voorkomen dat een andere moeder of vader betaalt.