Telefonische intimidatie: herhaalde oproepen of berichten en wat te doen

De telefoon gaat weer. Het is de tiende oproep van vandaag, of het twintigste bericht, soms midden in de nacht, soms met afgeschermd nummer, soms vanaf een nieuw nummer telkens als je het vorige blokkeert. Het kan een ex zijn, een kennis, een oud-collega of iemand die je nog nooit hebt gezien. Als oproepen of berichten aanhoudend en ongewenst zijn en je dagelijks leven verstoren, is het geen ergernis meer: het is telefonische intimidatie, en in Spanje (zoals in veel landen) kan het strafbaar zijn. Het belangrijkste om meteen te weten: je hoeft het niet te pikken, en hoe eerder je begint met vastleggen, hoe makkelijker het te stoppen is.

Wanneer is het intimidatie en niet alleen vervelend?

Niet elke ongewenste oproep is intimidatie. Een bedrijf dat je iets wil verkopen is hinderlijke telemarketing; een verkeerd verbonden oproep is een vergissing. We spreken van intimidatie als meerdere van deze signalen samenkomen:

• Aanhoudendheid. Herhaalde oproepen of berichten, vaak per dag of wekenlang, ook als je niet reageert.
• Je hebt nee gezegd en het gaat door. Je hebt gevraagd te stoppen, of je zwijgen is duidelijk, en toch gaat het verder.
• Ander nummer om de blokkade te omzeilen. Afgeschermd nummer, nieuwe nummers, andere berichtenapps, nepprofielen.
• Opdringerige tijdstippen. Oproepen midden in de nacht of op momenten die bedoeld zijn om te storen.
• Intimiderende inhoud. Beledigingen, bedreigingen, opmerkingen over waar je bent of met wie, lange stiltes, ademhalen.
• Gevolgen voor je leven. Je bent bang om op te nemen, past je routines aan of zet je telefoon uit om rust te hebben.

In Spanje bestraft het Wetboek van Strafrecht herhaalde en aanhoudende belaging die het dagelijks leven van het slachtoffer ernstig verstoort (het zogeheten misdrijf van belaging of stalking, artikel 172 ter), en bedreigingen of beledigingen kunnen op zichzelf strafbaar zijn; de meeste landen hebben vergelijkbare wetten. Je hoeft niet te weten welk strafbaar feit van toepassing is: dat beoordelen politie en rechter. Wat wél in jouw handen ligt, is bewijs verzamelen.

Wat doe ik nu meteen?

1. Ga er niet op in. Reageer niet met scheldwoorden en onderhandel niet. Wil je vastleggen dat je geen contact wilt, stuur dan één enkel duidelijk en kalm bericht ("Ik wil niet dat je me nog belt of schrijft") en reageer daarna nergens meer op. Dat bericht is ook bewijs.
2. Begin vandaag een logboek. Noteer in een notitie of spreadsheet elke oproep en elk bericht: datum, tijd, nummer (of "afgeschermd"), duur en wat er gezegd werd. Een geordend logboek maakt van "hij belt me vaak" een aantoonbaar patroon.
3. Maak screenshots van het oproeplogboek en de berichten, met datum en nummer zichtbaar. Bewaar ook voicemails en spraakberichten.
4. Maak een back-up. Exporteer de chats en sla de screenshots op buiten je telefoon (op de computer of in de cloud). Raakt je telefoon kwijt of stuk, dan ben je het bewijs niet kwijt.
5. Verwijder niets, ook al doet het pijn om te lezen. Eerst screenshots en back-up, daarna blokkeren.
6. Blokkeer het nummer. Zowel Android als iPhone laten je een nummer blokkeren vanuit het oproeplogboek. Op een iPhone kun je ook "Onbekende bellers stilhouden" aanzetten, en de meeste Android-toestellen hebben een optie om onbekende of afgeschermde nummers te blokkeren. Blokkeer het profiel ook op WhatsApp, Telegram, Instagram en elke andere app die de persoon gebruikt.
7. Vertel het iemand die je vertrouwt. Draag dit niet alleen. Iemand die weet wat er speelt, kan met je meegaan om aangifte te doen en getuigen van hoe het je raakt.

Blokkeren vernietigt het bewijs dat je al hebt niet, maar je ziet nieuwe pogingen niet meer. Wisselt de persoon steeds van nummer, noteer dan ook elk nieuw nummer voordat je het blokkeert: dat hardnekkig omzeilen van je blokkades is op zich al bewijs van intimidatie.

Hoe doe ik aangifte?

1. Bij direct gevaar bel je 112. Als er gedreigd wordt je iets aan te doen, als iemand zegt in de buurt van je huis te zijn of je vreest voor je veiligheid, wacht dan niet. (112 werkt in de hele EU; elders bel je het lokale alarmnummer.)
2. Doe aangifte. In Spanje bij de Policía Nacional (091) of de Guardia Civil (062), op het bureau; elders bij je nationale of lokale politie. Neem het uitgeprinte logboek, de screenshots en je telefoon mee. Leg uit sinds wanneer het gebeurt, hoe vaak en hoe het je raakt.
3. Komt de intimidatie van je partner of ex-partner en ben je een vrouw, dan helpt in Spanje het nummer 016 slachtoffers van gendergerelateerd geweld gratis en zonder spoor op je telefoonrekening; elders neem je contact op met de nationale hulplijn voor huiselijk geweld. Telefonische intimidatie door een ex is een alarmsignaal om serieus te nemen.
4. Vraag advies: in Spanje bij 017 van INCIBE als de intimidatie een digitale kant heeft (nepprofielen, berichten op sociale media, identiteitsfraude); elders bij je nationale cyberveiligheidsinstantie. Het is gratis en vertrouwelijk, en ze helpen je ook met de privacy-instellingen van je accounts. Het Spaanse Bureau voor de veiligheid van internetgebruikers (OSI) heeft praktische gidsen over privacy en blokkeren.
5. Gaat het om een bedrijf (een opdringerig incassobureau of een firma die blijft bellen met reclame nadat je hebt gevraagd te stoppen), dan kun je ook een klacht indienen bij de toezichthouder voor gegevensbescherming: in Spanje de Agencia Española de Protección de Datos (AEPD).

Met een afgeschermd of steeds wisselend nummer kun je zelf niet weten wie er belt, maar het onderzoek kan bij de telecomproviders de oproepgegevens opvragen. Daarom is een logboek met exacte data en tijden zo waardevol: daarmee zijn precies die oproepen te traceren.

En als ik al heb opgenomen of meegespeeld?

Geen probleem. Opnemen, ruziemaken of zelfs een relatie met die persoon gehad hebben, neemt je recht niet weg dat het stopt. Vanaf nu:

• Stop met reageren en volg de stappen hierboven. Elke reactie bevestigt dat het kanaal werkt.
• Heb je informatie gegeven (adres, tijden, werkplek), houd daar dan rekening mee bij de aangifte en overweeg je werk of je buren te waarschuwen.
• Heeft de persoon onder bedreiging geld of gegevens gevraagd, stuur dan niets: dat is al afpersing. Heb je al betaald, bewaar dan de bewijzen en waarschuw je bank via het officiële nummer.
• Controleer je accounts: wijzig wachtwoorden, zet tweestapsverificatie aan en scherm je sociale media af, zodat niemand je bewegingen kan volgen.

Veelgestelde vragen

Ik weet niet wie er belt, het is altijd een afgeschermd nummer. Kan ik toch aangifte doen? Ja. Doe aangifte tegen onbekenden, met je oproeplogboek. De politie kan de provider vragen de oproepen op de door jou genoemde data en tijden te identificeren.

Moet ik een ander nummer nemen? Dat kan rust geven, maar het is niet verplicht en niet de eerste stap. Als je het doet, houd het oude nummer een tijd aan zonder het te gebruiken (of bewaar de gegevens) zodat je geen bewijs verliest, en geef het nieuwe alleen aan mensen die je vertrouwt.

Mag ik de gesprekken opnemen? In Spanje is het opnemen van een gesprek waaraan je zelf deelneemt in het algemeen toegestaan en kan het als bewijs dienen; verspreiden mag niet. De regels verschillen per land; vraag het bij twijfel bij je aangifte.

En als het stille oproepen zijn, zonder iemand aan de lijn? Gebeurt het af en toe, dan zijn het meestal automatische kiessystemen van callcenters; dat leggen we uit in ze bellen en zeggen niets. Zijn ze constant, op doelbewuste tijden en altijd van dezelfde bron, leg ze dan toch vast: ze kunnen deel uitmaken van intimidatie.

Samengevat

Bij telefonische intimidatie is de volgorde: één duidelijk bericht, een logboek van elke oproep en elk bericht, screenshots en back-up, blokkeren, steun van iemand die je vertrouwt en aangifte (112 bij gevaar). Een app als NoCall helpt je onbekende nummers te herkennen en al gemelde nummers te filteren; als een nummer je lastigvalt met massale oproepen of berichten, kun je het opzoeken of melden in de spamnummergids. Om de pleger zijn macht te ontnemen, is de eerste stap: er niet alleen voor staan.