"Ik heb je per ongeluk geld gestuurd, wil je het terugsturen?": de omgekeerde-betalingsfraude

Je krijgt een WhatsApp, een sms of een telefoontje van een onbekend nummer: "Sorry, ik heb je per ongeluk 150 euro gestuurd, ik had het verkeerde nummer, kun je het terugsturen?" Het klinkt beleefd, het klinkt geloofwaardig en het speelt in op iets heel menselijks: je wilt geen geld houden dat niet van jou is. Dat is het lokaas. Deze oplichting heet in Spanje de "omgekeerde Bizum" (Bizum is de Spaanse dienst voor directe mobiele betalingen, vergelijkbaar met Tikkie of een instant overboeking elders) en kent meerdere varianten. In allemaal ben jij uiteindelijk degene die geld kwijtraakt. De gouden regel is simpel: stuur geld dat "per ongeluk" is overgemaakt nooit zelf terug; controleer het in de app van je bank en laat de bank het afhandelen.

Hoe werkt de omgekeerde-betalingsfraude?

Er zijn drie varianten, en het loont om ze alle drie te kennen, want het openingsgesprek is bijna identiek:

• Het geld bestaat niet: het is een vermomd verzoek. De oplichter heeft je niets gestuurd. Wat je ontvangt is een betaalverzoek, en in de chat dringt hij erop aan dat je "de terugbetaling accepteert" of "de ontvangst bevestigt". Accepteer je dat verzoek, dan gaat het geld van jouw rekening naar de zijne. Dit is de meest voorkomende variant, en die rekent erop dat veel mensen in één oogopslag niet zien of ze geld krijgen of moeten betalen.
• Het geld bestaat niet: het is een nep-screenshot. Je krijgt een screenshot van een zogenaamd betaalbewijs of een sms die je bank nadoet ("U heeft € 150,00 ontvangen"). Niets daarvan staat op je rekening, maar het bericht is overtuigend genoeg om zelf het geld "terug" te sturen.
• Het geld is echt, en dat is juist het probleem. In de meest uitgekiende versie is de bijschrijving echt: die komt van een gestolen rekening of van een creditcard waarvan de betaling later wordt teruggedraaid. Men vraagt je het terug te sturen, maar naar een ander nummer of een andere rekening ("die van mijn moeder", "de mijne is geblokkeerd"). Doe je dat, dan gebeuren er twee dingen: zodra de echte rekeninghouder de betaling betwist, wordt het geld van jouw rekening teruggehaald en ben je kwijt wat je zelf hebt gestuurd; en je hebt geld van frauduleuze herkomst doorgesluisd, waardoor je zonder het te weten een geldezel kunt worden die geld witwast voor een criminele organisatie.

In alle gevallen herhaalt het script zich: vriendelijkheid, een beetje haast ("ik heb het vandaag nodig voor de huur") en het verzoek dat jij zelf handelt, snel en buiten de kanalen van de bank om.

Hoe herken ik deze oplichting?

Dit zijn de signalen die je moeten laten stoppen:

1. Een onbekende meldt een fout die alleen jij kunt "herstellen". Wie zich echt vergist, neemt meestal contact op met zijn eigen bank, niet met een vreemde.
2. Je ontvangt een betaalverzoek, geen bijschrijving. In de betaal- of bankapp verschijnt een verzoek als iets wat je moet accepteren of weigeren. Om geld te ontvangen hoef je nooit iets te accepteren of je pincode in te voeren.
3. Het "bewijs" is een screenshot of sms, geen transactie die je op je rekening ziet.
4. Je moet het terugsturen naar een ander nummer of een andere rekening dan die waarvan het zogenaamd kwam.
5. Er is haast of aandringen als je twijfelt, of je krijgt steeds wanhopiger klinkende spraakberichten.
6. Het bedrag klopt niet: "ik wilde je 15 euro sturen maar typte 150, stuur me het verschil terug."

Past ook maar één van deze signalen, stop dan en controleer voordat je ook maar één euro verplaatst.

Wat doe ik nu meteen?

1. Reageer niet overhaast en accepteer niets. Staat er een betaalverzoek open, weiger het dan. Er gebeurt niets als je de chat niet beantwoordt.
2. Open zelf de app van je bank, zonder op links in het bericht te tikken, en bekijk je transacties. Is er een echte bijschrijving of niet? Vertrouw alleen op wat je op je rekening ziet, nooit op screenshots of sms'jes.
3. Is er geen bijschrijving, dan weet je dat het oplichting is: blokkeer het nummer en meld het.
4. Is de bijschrijving echt, stuur die dan niet zelf terug. Niet naar het nummer dat je appt en niet naar een andere rekening. Houd het ook niet: het geld is niet van jou. Bel je bank via het officiële nummer (in de app, op je pas of op de website) of gebruik de chat in de app, en leg uit dat je een onverwacht bedrag hebt ontvangen en dat een onbekende het terugeist. De bank kan het via het juiste kanaal naar de afzender terugboeken, met een vastgelegd spoor.
5. Bewaar bewijs: screenshots van de chat, het nummer, de spraakberichten en het ontvangen verzoek. Bij een echte bijschrijving noteer je datum, tijd en bedrag.
6. Blokkeer en meld het nummer in de spamnummergids zodat anderen het herkennen.

Een belangrijke kanttekening: als iemand die je echt kent zegt dat hij zich heeft vergist, is de oplossing dezelfde, alleen zonder argwaan: controleer de transactie in je app en stuur het geld, als het echt is, terug naar hetzelfde contact dat het stuurde, nooit naar een nieuwe rekening.

En als ik het geld al heb teruggestuurd of het verzoek heb geaccepteerd?

Geef jezelf niet de schuld: deze truc is juist ontworpen om misbruik te maken van goede trouw. Handel snel:

• Bel zo snel mogelijk je bank via het officiële nummer, leg uit dat je slachtoffer bent van fraude en vraag of ze de transactie kunnen tegenhouden of terugdraaien. Instant betalingen zijn direct en niet altijd terug te halen, maar hoe eerder je het meldt, hoe groter de kans.
• Heeft men je tijdens het gesprek om wachtwoorden of codes gevraagd (bijvoorbeeld een code die je per sms kreeg), wijzig dan je inloggegevens voor internetbankieren en meld ook dat aan je bank: er kunnen meer pogingen volgen.
• Doe aangifte. In Spanje bij de Policía Nacional of de Guardia Civil; elders bij de politie van je land. Neem de screenshots, het nummer en het betaalbewijs mee. Aangifte is nodig voor elke latere claim.
• Heb je een echte bijschrijving ontvangen en doorgestuurd naar een andere rekening, vermeld dat dan in je aangifte en bij je bank. Onwetend meegewerkt hebben maakt je niet schuldig, maar het vroeg uitleggen beschermt je.

Meer over de mogelijkheden om geld terug te krijgen lees je in hoe je je geld terugkrijgt na telefonische oplichting.

Waar meld ik het en wie helpt me?

• In Spanje de Policía Nacional (091) of de Guardia Civil (062) voor aangifte; bij dreiging of acuut gevaar bel je 112, het alarmnummer in de hele EU. Elders de politie van je land.
• In Spanje de 017-hulplijn van INCIBE, gratis en vertrouwelijk, voor advies over wat je moet doen en hoe je je rekeningen beschermt; de Oficina de Seguridad del Internauta (OSI) van INCIBE publiceert waarschuwingen over lopende fraudecampagnes. Elders het nationale cybersecuritycentrum of de fraudehelpdesk van je land.
• Je bank, altijd via het officiële nummer, nooit via het nummer dat de oplichter je geeft.

Veelgestelde vragen

Kan iemand geld van me afpakken alleen omdat hij mijn nummer voor mobiel betalen heeft? Nee. Bij diensten als Bizum gaat er alleen geld van je rekening af als jij het stuurt of een verzoek accepteert. Daarom heeft de oplichting jou nodig: verzoeken weigeren die je niet verwacht is de beste verdediging. Hier leggen we de meest voorkomende oplichting met betaalapps uit.

Er is echt geld op mijn rekening gezet. Is het niet eerlijker om het zelf direct terug te sturen? Eerlijk is: het niet houden. En de veilige manier om het niet te houden loopt via je bank. Zelf terugsturen, zeker naar een andere rekening, kan betekenen dat je je eigen geld kwijt bent als de oorspronkelijke bijschrijving wordt teruggedraaid, en dat je ongewild meewerkt aan een frauduleuze overboeking.

Iemand die zegt van mijn bank te zijn belt om me te "helpen terugbetalen". Is dat betrouwbaar? Wees wantrouwig. Het is een veelvoorkomende combinatie: na het "vergissingsbericht" volgt een telefoontje van de nepbank. Hang op en bel zelf het officiële nummer. We leggen uit hoe je controleert of een telefoontje van je bank echt is.

En als het bericht van het nummer van een vriend komt? Bel die vriend voordat je iets doet. Als zijn WhatsApp-account is overgenomen, schrijft de oplichter in zijn naam.

Kort samengevat

Bij een "ik heb je per ongeluk geld gestuurd" is de volgorde: niets accepteren, in je app controleren of de bijschrijving bestaat, elk verzoek weigeren, nooit zelf geld naar een andere rekening sturen en je bank het laten afhandelen. Ben je er al ingetrapt: eerst de bank, dan aangifte. NoCall helpt je verdachte nummers te herkennen voordat je opneemt, en als je zo'n bericht hebt gekregen, meld het dan in de spamnummergids van NoCall: jouw melding kan voorkomen dat de volgende erin trapt.