"Onbekende aankoop bij Amazon": het nepgesprek of de nep-sms om hem te "annuleren"

"U spreekt met de beveiligingsafdeling van Amazon. We hebben op uw account een aankoop van een iPhone van 1.149 euro gedetecteerd. Heeft u deze aankoop niet gedaan, druk dan op 1." Soms is het een opgenomen stem, soms een persoon met een goed ingestudeerd script en soms een sms met een link om "de bestelling te annuleren". De naam kan Amazon, PayPal, AliExpress, een groot warenhuis of een andere bekende winkel zijn. Wat nooit verandert, is het doel: dat je in de haast om een afschrijving te stoppen die niet bestaat, je kaartgegevens, een code van je bank of de controle over je telefoon of computer afgeeft.

Hoe werkt deze oplichting?

Het script herhaalt zich met weinig variatie:

1. Het lokaas. Een automatisch gesprek, een sms of een WhatsApp-bericht waarschuwt je voor een dure bestelling die je niet herkent: een telefoon, een laptop, een spelcomputer, cadeaukaarten. Het bedrag is expres hoog, zodat je schrikt.
2. De doorverbinding met een "medewerker". Druk je op een toets, bel je terug of tik je op de link, dan krijg je iemand aan de lijn die zich voorstelt als beveiligingsteam of klantenservice. Vaak kent die je naam en soms je adres, omdat die gegevens rondgaan uit oude datalekken.
3. De "annulering". Om "de aankoop te annuleren" of "je geld terug te storten" vragen ze een van deze dingen:
   • je volledige kaartgegevens, "om te controleren dat jij de kaarthouder bent";
   • de code die je net per sms kreeg, die in werkelijkheid een betaling of een wijziging in je internetbankieren goedkeurt;
   • dat je een "support"- of "remote access"-app installeert (AnyDesk, TeamViewer, QuickSupport of iets vergelijkbaars) zodat "een technicus het oplost";
   • dat je inlogt bij je internetbankieren "terwijl zij meekijken" om "de terugbetaling te verwerken".
4. De klap. Met je kaart doen ze aankopen; met de code keuren ze betalingen goed of zetten ze je kaart op hun eigen telefoon; met toegang op afstand zien ze je scherm, lezen ze je sms'jes en verplaatsen ze je geld terwijl jij denkt dat ze je helpen.

Er is een bijzonder gemene variant: de nep-"te veel terugbetaald"-truc. Met toegang op afstand manipuleert de oplichter wat je op je scherm ziet, zodat het lijkt alsof je 1.000 euro terugkreeg in plaats van 100, en vraagt hij je paniekerig "het verschil terug te sturen" per overschrijving of met cadeaukaarten. Er is nooit iets terugbetaald: het geld dat je stuurt is van jou.

Wat zijn de waarschuwingssignalen?

• Ze waarschuwen je voor een aankoop die je niet ziet in de officiële app van de winkel. Staat de bestelling niet bij "Mijn bestellingen", dan bestaat ze niet.
• Ze jagen je op: "de aankoop wordt binnen 30 minuten verwerkt", "als u ophangt kunnen we hem niet meer stoppen".
• Ze vragen je een app te installeren om een bestelling te annuleren. Geen enkele winkel hoeft je apparaat over te nemen om een aankoop te annuleren.
• Ze vragen om codes die per sms binnenkomen. Die codes zijn je handtekening: wie ze telefonisch vraagt, wil ze gebruiken.
• Ze vragen je te betalen om geld te ontvangen: cadeaukaarten, overschrijvingen of "het verschil terugsturen".
• De link in de sms leidt niet naar de officiële website, maar naar een vergelijkbaar adres met extra letters of woorden.
• Het nummer lijkt echt. Vertrouw daar niet op: het nummer op je scherm kan vervalst zijn (spoofing), en een bekende naam in de nummerweergave bewijst niets.

Wat doe ik nu meteen als ik gebeld word of de sms krijg?

1. Hang op of reageer niet. Druk op geen enkele toets, bel het opgegeven nummer niet terug en tik niet op de link.
2. Controleer het zelf, via je eigen weg. Open de officiële app van de winkel of typ het adres zelf in je browser en bekijk je bestellingen. Is er niets vreemds, dan heb je je antwoord.
3. Is er echt een bestelling die je niet herkent, annuleer die dan in de app zelf of neem contact op met de winkel via het helpgedeelte van de officiële website of app, nooit via het nummer dat de beller je gaf.
4. Geef geen gegevens, codes of wachtwoorden, ook niet als de persoon je naam, adres of de laatste cijfers van je kaart kent.
5. Installeer niets op verzoek van iemand die je ongevraagd heeft benaderd.
6. Blokkeer het nummer en meld het in de lijst met spamnummers om anderen te waarschuwen.

Eén eenvoudige regel vat alles samen: bellen zij jou, hang dan op en bel zelf via een kanaal dat je zelf hebt opgezocht.

En als ik al gegevens heb gegeven of de app heb geïnstalleerd?

Handel snel en in deze volgorde:

1. Verbreek de verbinding. Heb je een app voor toegang op afstand geïnstalleerd, sluit dan de sessie, haal het apparaat van internet (vliegtuigmodus of wifi uit) en verwijder de app.
2. Bel nu je bank, op het officiële nummer op de achterkant van je kaart of in de bankapp, niet op een nummer dat je kreeg. Vraag de kaart te blokkeren, recente transacties na te lopen en lopende overschrijvingen tegen te houden. Hoe eerder je belt, hoe meer mogelijkheden.
3. Wijzig je wachtwoorden, liefst vanaf een ander, schoon apparaat: eerst je e-mail, dan je internetbankieren en je winkelaccount. Zet tweestapsverificatie aan.
4. Controleer je winkelaccount: gekoppelde apparaten, nieuwe bezorgadressen, opgeslagen kaarten en tegoed van cadeaukaarten. Verwijder wat je niet herkent.
5. Controleer het apparaat. Had iemand toegang op afstand, draai dan een betrouwbare virusscanner en maak bij twijfel een back-up en zet het apparaat terug naar de fabrieksinstellingen.
6. Bewaar bewijs: screenshots van de sms'jes, het nummer dat belde, het tijdstip, betaalbewijzen en de naam van de geïnstalleerde app.
7. Doe aangifte. In Spanje bij de Policía Nacional of de Guardia Civil; elders bij de politie van je land, met alles hierboven. Je bank vraagt meestal om een aangifte om een claim te behandelen.

Zijn er al afschrijvingen of overschrijvingen gedaan, dan leggen we in hoe je je geld terugkrijgt na telefonische oplichting uit welke wegen er zijn.

Waar meld ik het en wie helpt me?

• Politie: in Spanje de Policía Nacional (091) of de Guardia Civil (062), op het bureau of de post; elders de politie van je land. Ben je in direct gevaar, bel dan 112, het alarmnummer in de hele EU.
• Hulplijn voor cyberveiligheid: in Spanje het nummer 017 van INCIBE, gratis en vertrouwelijk, dat je adviseert over je accounts en apparaten; elders het nationale cyberveiligheidsagentschap of het fraudemeldpunt van je land.
• OSI (Oficina de Seguridad del Internauta), onderdeel van INCIBE in Spanje: publiceert waarschuwingen over actieve fraudecampagnes, handig om te zien of het bericht dat je kreeg al rondgaat. Veel landen hebben een vergelijkbare publieke waarschuwingsdienst.
• Je bank, altijd via de officiële kanalen.
• De winkel zelf: grote platforms hebben in hun helpgedeelte een plek om verdachte berichten of gesprekken te melden die hun naam misbruiken.

Veelgestelde vragen

Belt Amazon mij ooit over een verdachte aankoop? Een winkel kan contact met je opnemen, maar zal je telefonisch niet vragen om kaartgegevens, codes van je bank of het installeren van software voor toegang op afstand. Twijfel je, hang dan op en bekijk je bestellingen in de officiële app.

Ik heb geen Amazon-account en werd toch gebeld. Waarom? Omdat de gesprekken massaal worden gevoerd. Ze gebruiken de naam van de bekendste winkel omdat veel mensen daar een account hebben. Dat jij er geen hebt, bevestigt dat het fraude is.

Ik heb alleen op 1 gedrukt en opgehangen. Is dat erg? Meestal niet. Waarschijnlijk weten ze nu dat je nummer actief is en krijg je meer pogingen. Geef bij volgende gesprekken geen gegevens en blokkeer de nummers.

Ik gaf mijn kaartgegevens, maar niet de sms-code. Ben ik veilig? Niet helemaal. Bel je bank om de kaart te blokkeren: met die gegevens kunnen ze aankopen proberen bij webwinkels die geen extra verificatie vragen, en ze bellen je terug om de code te krijgen.

Samengevat

Een aankoop die je niet herkent, controleer je in de officiële app van de winkel, nooit via het gesprek of de link die hem aankondigt. Niemand die te goeder trouw is heeft je codes, je kaart of de controle over je telefoon nodig om een bestelling te annuleren. Ben je er al in getrapt: verbreek de toegang, bel je bank, wijzig je wachtwoorden en doe aangifte. Een app als NoCall kan je waarschuwen dat een nummer al door anderen is gemeld voordat je opneemt, en krijg je zo'n gesprek, meld het dan in de spamnummerlijst van NoCall: jouw melding helpt anderen op tijd op te hangen.