"U hebt een prijs gewonnen": de nepverloting via telefoon of sms waarvoor u moet betalen

"Gefeliciteerd! U bent geselecteerd om een iPhone te ontvangen", "U hebt een cadeaukaart van 500 euro gewonnen", "Uw nummer is getrokken in onze jaarlijkse verloting". Het bericht komt per sms of via een telefoontje, en er hangt altijd een kleine voorwaarde aan: verzendkosten, een heffing of belasting betalen, of uw kaartgegevens geven "om uw identiteit te controleren". Het is een van de oudste vormen van oplichting en het werkt nog steeds, omdat het gevraagde bedrag belachelijk klein lijkt vergeleken met wat er beloofd wordt. De regel die alles oplost: een echte prijs kost u nooit vooraf geld.

Hoe werkt de oplichting met een nepprijs?

Er zijn verschillende varianten, maar ze hebben allemaal hetzelfde skelet: onverwacht goed nieuws, een kleine voorwaarde en haast.

• Sms met een link. U krijgt te horen dat u een telefoon, een tegoedbon of een cadeau van een bekend merk hebt gewonnen (een supermarktketen, uw provider, een webwinkel). De link leidt naar een website die het ontwerp van het merk nabootst, vaak met een enquête of een rad van fortuin waarop u "altijd" wint. Aan het eind vragen ze 1 of 2 euro verzendkosten en uw volledige kaartgegevens. Die kleine betaling is het excuus: ze willen uw kaart, en soms sluiten ze u ongemerkt aan op een maandelijks abonnement dat in de kleine lettertjes verstopt zit.
• Een telefoontje over een zogenaamde prijs. Een vriendelijke stem (of een opname) feliciteert u met een verloting van uw telefoonmaatschappij, een "internationale loterij" of een wedstrijd waar u nooit aan hebt meegedaan. Om de prijs vrij te geven moet u vooraf kosten, belastingen, notaris- of douanekosten betalen, via een overschrijving, een directe mobiele betaling (zoals Bizum in Spanje) of met cadeaukaarten.
• Kaartgegevens en een code. In de gevaarlijkste variant vragen ze geen betaling, maar laten ze u uw kaartnummer voorlezen "om de prijs over te maken" en daarna de code die u per sms ontvangt. Die code is niet bedoeld om geld te ontvangen: hij dient om een betaling goed te keuren of uw kaart aan een andere telefoon te koppelen.

Als u de eerste kosten betaalt, volgt bijna altijd een tweede bedrag: "de prijs wordt vastgehouden bij de douane", "de verzekering ontbreekt nog". De reeks betalingen stopt pas als u stopt met betalen.

Waarom lijkt het geloofwaardig?

Omdat het daarvoor ontworpen is. Ze gebruiken logo's en namen van echte bedrijven, de website bootst hun uiterlijk na, de sms kan in dezelfde conversatie verschijnen als echte berichten van dat merk en het telefoontje kan een nummer tonen dat lokaal lijkt. Bovendien is het bedrag met opzet klein: niemand denkt twee keer na over 1,95 euro. En de haast ("nog maar 3 prijzen", "de actie verloopt vandaag") houdt u ervan af om even te controleren.

Wat zijn de alarmsignalen?

1. U hebt iets gewonnen waar u niet aan hebt meegedaan. Niemand wint een verloting waarvoor hij zich niet heeft ingeschreven.
2. U moet betalen om uw prijs te krijgen. Verzendkosten, heffingen, belastingen of "administratiekosten": bij een echte prijs betaalt u die nooit vooraf aan degene die u op de hoogte brengt. In Spanje wordt de belasting op een echte prijs bij uitbetaling ingehouden of later bij de belastingdienst aangegeven, en dat principe geldt in de meeste landen.
3. Ze vragen uw kaartgegevens of een sms-code. Niemand heeft uw beveiligingscode, vervaldatum of de code van uw bank nodig om u geld te geven.
4. Er is haast of geheimhouding. "Reageer binnen 24 uur", "vertel het aan niemand, anders verliest u de prijs".
5. De betaalmethode is vreemd. Cadeaukaarten, cryptovaluta, een directe betaling aan een particulier of een overschrijving naar een buitenlandse rekening.
6. De link is niet het officiële domein. Lange adressen met streepjes, cijfers of rare extensies in plaats van de gewone website van het merk.

Eén van deze signalen is genoeg om op te hangen of het bericht te sluiten.

Wat doe ik als ik net ben gebeld of een bericht heb gekregen?

1. Tik niet op de link en antwoord niet op de sms. Zelfs niet om te zeggen dat u geen interesse hebt: een antwoord bevestigt dat uw nummer actief is.
2. Is het een telefoontje, hang dan op. U hoeft niet beleefd te zijn of iets uit te leggen. Geef niet uw volledige naam, identiteitsnummer, adres of bankgegevens.
3. Controleer het zelf als u twijfelt. Zoek zelf het officiële nummer of de website op van het bedrijf dat u zogenaamd een prijs heeft toegekend (niet het nummer uit het bericht) en vraag of die verloting bestaat.
4. Maak een screenshot van de sms of noteer het nummer, het tijdstip en wat er gezegd werd. Dat helpt als u aangifte moet doen.
5. Blokkeer het nummer en meld het in de lijst met spamnummers zodat anderen het herkennen.

En als ik al heb betaald of mijn kaartgegevens heb gegeven?

Handel snel en schaam u niet: deze websites zijn gemaakt om iedereen te misleiden.

1. Bel nu uw bank, op het nummer op de achterkant van uw kaart of in de officiële app. Vraag om de kaart te blokkeren en een nieuwe uit te geven.
2. Vertel de bank of u een sms-code hebt doorgegeven: er kan al een betaling zijn goedgekeurd of uw kaart kan aan andermans telefoon gekoppeld zijn.
3. Controleer uw transacties de komende weken en zet meldingen voor afschrijvingen aan. Frauduleuze afschrijvingen of abonnementen verschijnen soms pas later.
4. Hebt u betaald via een directe betaling of overschrijving, meld het dan zo snel mogelijk bij uw bank; soms is er een mogelijkheid om het geld terug te krijgen, wat we uitleggen in hoe u geld terugkrijgt na telefonische oplichting.
5. Hebt u uw identiteitsnummer of andere persoonsgegevens gegeven, let dan op identiteitsfraude: leningaanvragen of telefoonabonnementen op uw naam.
6. Betaal geen extra kosten meer, ook al belooft men dat het de laatste keer is om de prijs vrij te geven.

Waar doe ik aangifte?

• Bij de politie: in Spanje bij de Policía Nacional (091) of de Guardia Civil (062); elders bij de politie in uw land. Doe aangifte met de screenshots, het nummer en de betalingsbewijzen. Dat is onmisbaar als u geld bent kwijtgeraakt.
• Bij een hulplijn voor cyberveiligheid: in Spanje is 017 van INCIBE een gratis en vertrouwelijke hulplijn die u adviseert over wat u moet doen en hoe u uw accounts beschermt, en de website van OSI (het Spaanse bureau voor de veiligheid van internetgebruikers) publiceert waarschuwingen over lopende campagnes. Elders kunt u terecht bij de nationale cyberveiligheidsinstantie of een fraudehelpdesk.
• 112: alleen bij een noodgeval of een directe bedreiging.
• Uw bank: altijd via de officiële kanalen.

Veelgestelde vragen

En als ik echt heb meegedaan aan een verloting van dat merk? Controleer op de officiële website of app van het merk, die u zelf rechtstreeks opent, of er winnaars zijn bekendgemaakt. Een echte verloting kan uw gegevens vragen om de prijs op te sturen, maar rekent geen kosten en vraagt nooit om de beveiligingscode van uw kaart.

Het was maar 1,95 euro, moet ik me zorgen maken? Ja: het probleem is niet de 1,95 euro, maar dat ze nu uw volledige kaartgegevens hebben. Laat de kaart voor de zekerheid blokkeren.

Iemand van "de loterij" belde om te zeggen dat ik heb gewonnen. Loterijprijzen worden uitbetaald als u uw lot bij een erkend verkooppunt of erkende bank laat zien. In Spanje is dat de staatsloterij, Loterías y Apuestas del Estado, en voor nationale loterijen elders geldt hetzelfde. Niemand belt u om het te melden of om kosten te vragen.

Hoe kennen ze mijn naam? Uit datalekken of gekochte databestanden. Dat ze uw naam kennen, bewijst niet dat de prijs echt is.

Kort samengevat

Als u iets moet betalen of uw kaart moet geven om een prijs te krijgen, is het geen prijs maar oplichting. Hang op, tik niet op de link, controleer via het officiële kanaal en bel uw bank en doe aangifte als u al gegevens hebt gegeven. NoCall waarschuwt u wanneer een nummer al door andere gebruikers is gemeld; en als u zo'n bericht hebt ontvangen, meld het dan in de lijst met spamnummers, zodat de volgende persoon het ziet voordat hij erin trapt.