Dzwoni „policja" albo „sąd": oszustwo „na fałszywego funkcjonariusza"

Dzwoni telefon, a poważny głos przedstawia się jako funkcjonariusz policji, pracownik sądu lub prokuratury. Słyszysz, że twój dowód osobisty albo konto bankowe pojawiły się w śledztwie dotyczącym prania pieniędzy, handlu narkotykami lub oszustw, że wydano nakaz twojego zatrzymania i że możesz go uniknąć tylko wtedy, gdy natychmiast zaczniesz współpracować: wpłacisz „kaucję", przelejesz pieniądze na „bezpieczne konto" albo podasz swoje dane. To oszustwo polegające na podszywaniu się, zaprojektowane tak, by strach odebrał ci zdolność myślenia. Najważniejsze: żadna policja i żaden sąd nie poprosi cię przez telefon o pieniądze ani o hasła.

Jak działa oszustwo „na fałszywego policjanta" lub „fałszywy sąd"?

Szczegóły się zmieniają, ale scenariusz prawie zawsze składa się z tych samych kroków:

1. Kontakt. Połączenie (czasem nagrany komunikat, który prosi, by „nacisnąć 1, aby połączyć się z funkcjonariuszem"), SMS lub wiadomość na WhatsAppie z rzekomym zawiadomieniem z sądu. Wyświetlany numer może być sfałszowany i wyglądać na oficjalny: to niczego nie dowodzi.
2. Oskarżenie. Mówią, że twoją tożsamość wykorzystano do poważnych przestępstw, że złożono przeciwko tobie zawiadomienie albo że masz niezapłacony mandat lub wezwanie. Często znają twoje imię i nazwisko, adres albo część numeru dokumentu, pozyskane z wycieków danych, żeby brzmieć wiarygodnie.
3. Presja. Mówią o natychmiastowym zatrzymaniu, zajęciu kont albo wpisie do rejestru karnego. Przełączają cię do „komisarza", „prokuratora" albo „sędziego", by dodać sprawie powagi. Mogą przesłać ci dokumenty z godłem i pieczęciami, które wyglądają na urzędowe.
4. Tajemnica. Proszą, żebyś się nie rozłączał i nikomu nie mówił (ani rodzinie, ani bankowi), bo sprawa jest „objęta tajemnicą śledztwa" albo „bank jest w nią zamieszany".
5. Pobranie pieniędzy. Proszą o przelanie oszczędności na „bezpieczne konto" albo „konto depozytowe", zapłacenie kaucji lub grzywny przez aplikację do błyskawicznych płatności (w Hiszpanii Bizum), kupno kart podarunkowych lub kryptowalut, zainstalowanie aplikacji do zdalnego dostępu albo podyktowanie haseł i kodów z SMS-ów.

Istnieją warianty z rzekomymi agentami Europolu, Interpolu lub policji innego kraju albo połączone z fałszywym pracownikiem banku, który „przełącza cię na policję". Cel jest zawsze ten sam: twoje pieniądze albo dostęp do twoich kont.

Jak poznać, że połączenie jest fałszywe?

Każdy z tych sygnałów wystarczy, żeby się rozłączyć:

• Proszą o pieniądze przez telefon. Policja nie pobiera mandatów, kaucji ani opłat przez telefon, a już na pewno nie przez aplikacje płatnicze, kryptowaluty czy karty podarunkowe.
• Proszą o hasła, kody lub PIN. Żaden urząd nie potrzebuje hasła do twojej bankowości internetowej ani kodu z SMS-a.
• Grożą zatrzymaniem, jeśli się rozłączysz. Prawdziwe śledztwo nie rozstrzyga się w jednej rozmowie i nie zależy od tego, czy zostaniesz na linii.
• Żądają zachowania tajemnicy, nawet wobec rodziny czy banku.
• Proszą o przeniesienie pieniędzy na inne konto „dla ich ochrony". Nie istnieją „bezpieczne konta" policji ani sądów.
• Proszą o zainstalowanie aplikacji albo udostępnienie ekranu telefonu lub komputera.
• Prawdziwe pisma sądowe przychodzą drogą urzędową: formalne doręczenie, list polecony albo elektroniczne kanały administracji, nigdy jako pilny telefon z żądaniem natychmiastowej zapłaty.

Co zrobić, jeśli dzwonią do mnie właśnie teraz?

1. Rozłącz się. Nie musisz dyskutować ani się tłumaczyć. Rozłączenie się z oszustem to ani znieważenie funkcjonariusza, ani przestępstwo.
2. Nie podawaj żadnych danych: ani numeru dokumentu, ani numeru konta, ani haseł, ani kodów z SMS-ów, i nie potwierdzaj swojego adresu.
3. Nie płać i nie przelewaj pieniędzy, nawet jeśli obiecują, że je odzyskasz.
4. Sprawdź sam. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, zadzwoń sam na policję, wybierając numer ręcznie: w Hiszpanii Policía Nacional (091) lub Guardia Civil (062); gdzie indziej oficjalny numer policji w twoim kraju. Albo idź na komisariat. Jeśli to możliwe, dzwoń z innego telefonu lub odczekaj kilka minut: niektórzy oszuści próbują utrzymać otwartą linię.
5. Porozmawiaj z kimś zaufanym. Tajemnica to ich główna broń; powiedzenie tego na głos często demaskuje oszustwo w kilka sekund.
6. Zablokuj i zgłoś numer, a także zachowaj zrzuty ekranu lub notatki z godziną, numerem i treścią rozmowy.
7. Jeśli czujesz się zagrożony, dzwoń pod 112.

A jeśli już zapłaciłem lub podałem dane?

Działaj szybko; liczą się pierwsze godziny:

1. Zadzwoń do banku na oficjalny numer z karty lub z aplikacji. Poproś o zablokowanie kart i dostępu oraz o wycofanie lub wstrzymanie wykonanych przelewów i płatności.
2. Zmień hasła do bankowości internetowej i poczty e-mail oraz włącz weryfikację dwuetapową.
3. Jeśli zainstalowałeś aplikację do zdalnego dostępu, odinstaluj ją, odłącz urządzenie od internetu i oddaj je do sprawdzenia, zanim znów użyjesz na nim bankowości.
4. Zachowaj wszystkie dowody: potwierdzenia, zrzuty ekranu wiadomości, numery, fałszywe nazwiska, których używali, i otrzymane dokumenty.
5. Złóż zawiadomienie jak najszybciej na policji. Zawiadomienie przyda się bankowi i śledztwu.
6. Poproś o pomoc. W Hiszpanii zadzwoń pod 017, bezpłatną i poufną linię cyberbezpieczeństwa INCIBE; gdzie indziej skontaktuj się z krajowym zespołem ds. cyberbezpieczeństwa lub punktem zgłaszania oszustw.
7. Nie ufaj nikomu, kto oferuje odzyskanie pieniędzy za prowizją: drugie oszustwo wymierzone w ofiary pierwszego jest częste.

Więcej szczegółów znajdziesz w artykule jak odzyskać pieniądze po oszustwie telefonicznym.

Gdzie to zgłosić?

• Policja: w Hiszpanii Policía Nacional (091) lub Guardia Civil (062), na komisariacie, ze wszystkimi dowodami; gdzie indziej policja w twoim kraju. Podszywanie się pod funkcjonariusza publicznego w celu oszustwa jest przestępstwem.
• INCIBE 017 (Hiszpania): bezpłatne doradztwo w sprawie incydentów cyberbezpieczeństwa i oszustw. Oficina de Seguridad del Internauta (OSI), również prowadzona przez INCIBE, publikuje ostrzeżenia o trwających kampaniach. Poza Hiszpanią podobną rolę pełni krajowa instytucja ds. cyberbezpieczeństwa.
• Twój bank, przez oficjalny kanał, jeśli doszło do jakiegokolwiek przepływu pieniędzy.
• Katalog numerów spamowych NoCall, aby inni rozpoznali numer, gdy do nich zadzwoni.

Najczęściej zadawane pytania

Na ekranie wyświetlał się numer policji. Jak to może być fałszywe? Oszuści potrafią podrobić numer, który widzisz na ekranie (spoofing). Pojawienie się oficjalnego numeru nie dowodzi, że dzwoni policja. Rozłącz się i sam zadzwoń na oficjalny numer.

Czy policja może do mnie zadzwonić? Tak, na przykład żeby wezwać cię na przesłuchanie albo w sprawie zawiadomienia, które złożyłeś. Ale nigdy nie poprosi cię o zapłatę, przelew, podanie haseł ani o zachowanie tajemnicy przed rodziną czy bankiem. W razie wątpliwości sprawdź, dzwoniąc sam.

A jeśli naprawdę mam niezapłacony mandat lub wezwanie? Prawdziwe mandaty i wezwania doręczane są drogą urzędową, a płaci się je lub odpowiada na nie przez oficjalne kanały, które możesz sam sprawdzić. Rozłączając się i weryfikując, nie tracisz niczego prawdziwego.

Zadzwonili, a ja się rozłączyłem, niczego nie podając. Czy muszę zrobić coś jeszcze? Zablokuj numer, zgłoś go i ostrzeż rodzinę, zwłaszcza osoby starsze, które są częstym celem tego oszustwa. Jeśli znali na pamięć twoje imię i nazwisko lub numer dokumentu, uważaj na kolejne próby.

Podsumowanie

Ani policja, ani sąd, ani prokuratura nie zażądają od ciebie przez telefon pieniędzy, haseł ani zachowania tajemnicy. W przypadku takiego połączenia: rozłącz się, nie płać, nie podawaj danych, sprawdź, dzwoniąc sam na policję, a jeśli już dałeś się oszukać, zadzwoń do banku i złóż zawiadomienie. NoCall może ostrzegać cię przed numerami zgłoszonymi już przez innych użytkowników, a każdy numer, który zgłosisz w katalogu numerów spamowych, pomaga kolejnej osobie rozłączyć się na czas.