"Wygrałeś nagrodę": fałszywe losowanie przez telefon lub SMS, za które masz zapłacić

„Gratulacje! Zostałeś wybrany do otrzymania iPhone'a", „Wygrał Pan kartę podarunkową o wartości 500 euro", „Pani numer został wylosowany w naszym corocznym konkursie". Wiadomość przychodzi SMS-em albo w rozmowie telefonicznej i zawsze ma drobny warunek: zapłacić koszty wysyłki, opłatę lub podatek albo podać dane karty, „żeby potwierdzić tożsamość". To jedno z najstarszych oszustw i wciąż działa, bo żądana kwota wydaje się śmieszna w porównaniu z obietnicą. Zasada, która wszystko rozstrzyga: prawdziwa nagroda nigdy nie wymaga płacenia z góry.

Jak działa oszustwo z fałszywą nagrodą?

Ma kilka odmian, ale wszystkie mają ten sam szkielet: niespodziewana dobra wiadomość, drobny warunek i pośpiech.

• SMS z linkiem. Dowiadujesz się, że wygrałeś telefon, bon albo prezent od znanej marki (sieci supermarketów, swojego operatora, sklepu internetowego). Link prowadzi do strony, która kopiuje wygląd marki, często z ankietą albo kołem fortuny, na którym „zawsze" wygrywasz. Na końcu proszą o 1 lub 2 euro za wysyłkę i pełne dane karty. Ta mała płatność to pretekst: chodzi o twoją kartę, a czasem zostajesz też zapisany na miesięczną subskrypcję ukrytą w drobnym druku.
• Telefon w sprawie rzekomej nagrody. Miły głos (albo nagranie) gratuluje ci wygranej w losowaniu twojego operatora, „międzynarodowej loterii" albo konkursu, w którym nigdy nie brałeś udziału. Żeby odblokować nagrodę, masz z góry zapłacić opłaty, podatki, koszty notariusza lub cła: przelewem, natychmiastową płatnością mobilną (np. Bizum w Hiszpanii, BLIK w Polsce) albo kartami podarunkowymi.
• Dane karty i kod. W najgroźniejszej wersji nie chodzi o płatność: proszą, żebyś podyktował numer karty, „żeby przelać nagrodę", a potem kod, który dostaniesz SMS-em. Ten kod nie służy do odbierania pieniędzy: służy do autoryzacji płatności albo powiązania twojej karty z innym telefonem.

Jeśli zapłacisz pierwszą opłatę, prawie zawsze pojawia się druga: „nagroda utknęła na cle", „brakuje ubezpieczenia". Łańcuch płatności kończy się dopiero wtedy, gdy przestajesz płacić.

Dlaczego wygląda wiarygodnie?

Bo jest tak zaprojektowane. Oszuści używają logo i nazw prawdziwych firm, strona naśladuje ich wygląd, SMS może pojawić się w tym samym wątku co prawdziwe wiadomości tej marki, a połączenie może wyświetlać numer wyglądający na lokalny. Do tego kwota jest celowo mała: nikt nie zastanawia się dwa razy nad 1,95 euro. A pośpiech („zostały tylko 3 nagrody", „oferta wygasa dziś") nie pozwala zatrzymać się i sprawdzić.

Jakie są sygnały ostrzegawcze?

1. Wygrałeś coś, w czym nie brałeś udziału. Nikt nie wygrywa losowania, do którego się nie zapisał.
2. Musisz zapłacić, żeby odebrać. Wysyłka, opłaty, podatki czy „koszty obsługi": przy prawdziwej nagrodzie nie płaci się ich z góry osobie, która cię zawiadamia. W Hiszpanii podatek od prawdziwej wygranej jest pobierany przy wypłacie albo rozliczany później z urzędem skarbowym, i ta sama zasada obowiązuje w większości krajów.
3. Proszą o dane karty albo kod z SMS-a. Nikt nie potrzebuje kodu CVV, daty ważności ani kodu z banku, żeby dać ci pieniądze.
4. Jest pośpiech albo tajemnica. „Proszę odpowiedzieć w ciągu 24 godzin", „proszę nikomu nie mówić, bo nagroda przepadnie".
5. Sposób płatności jest dziwny. Karty podarunkowe, kryptowaluty, natychmiastowa płatność na konto osoby prywatnej albo przelew na zagraniczne konto.
6. Link nie prowadzi do oficjalnej domeny. Długie adresy z myślnikami, cyframi albo dziwnymi końcówkami zamiast zwykłej strony marki.

Wystarczy jeden z tych sygnałów, żeby się rozłączyć albo zamknąć wiadomość.

Co zrobić, jeśli przed chwilą ktoś zadzwonił albo napisał?

1. Nie klikaj linku i nie odpowiadaj na SMS. Nawet po to, żeby napisać, że nie jesteś zainteresowany: odpowiedź potwierdza, że numer jest aktywny.
2. Jeśli to telefon, rozłącz się. Nie musisz być uprzejmy ani niczego tłumaczyć. Nie podawaj pełnego imienia i nazwiska, numeru PESEL lub dowodu, adresu ani danych bankowych.
3. Sprawdź sam, jeśli masz wątpliwości. Samodzielnie znajdź oficjalny numer lub stronę firmy, która rzekomo przyznała ci nagrodę (nie ten z wiadomości), i zapytaj, czy takie losowanie istnieje.
4. Zrób zrzut ekranu SMS-a albo zapisz numer, godzinę i to, co ci powiedziano. Przyda się, jeśli trzeba będzie złożyć zawiadomienie.
5. Zablokuj numer i zgłoś go w katalogu numerów spamowych, żeby inni mogli go rozpoznać.

A jeśli już zapłaciłem albo podałem dane karty?

Działaj szybko i bez wstydu: te strony są zrobione tak, żeby oszukać każdego.

1. Zadzwoń natychmiast do banku, na numer z tyłu karty albo z oficjalnej aplikacji. Poproś o zastrzeżenie karty i wydanie nowej.
2. Powiedz, czy podałeś jakiś kod z SMS-a: może już istnieć autoryzowana płatność albo karta może być powiązana z cudzym telefonem.
3. Sprawdzaj historię transakcji w kolejnych tygodniach i włącz powiadomienia o obciążeniach. Nieuczciwe obciążenia i subskrypcje czasem pojawiają się z opóźnieniem.
4. Jeśli zapłaciłeś płatnością natychmiastową lub przelewem, zgłoś to bankowi jak najszybciej; w niektórych przypadkach można odzyskać pieniądze, co wyjaśniamy w jak odzyskać pieniądze po oszustwie telefonicznym.
5. Jeśli podałeś numer dowodu lub inne dane osobowe, uważaj na kradzież tożsamości: wnioski kredytowe albo nowe numery telefonów zakładane na twoje nazwisko.
6. Nie płać kolejnych opłat, nawet jeśli obiecują, że to już ostatnia, żeby odblokować nagrodę.

Gdzie to zgłosić?

• Policja: w Hiszpanii Policía Nacional (091) lub Guardia Civil (062); w innych krajach policja krajowa. Złóż zawiadomienie ze zrzutami ekranu, numerem i potwierdzeniami płatności. To konieczne, jeśli straciłeś pieniądze.
• Infolinia ds. cyberbezpieczeństwa: w Hiszpanii numer 017 INCIBE to bezpłatna i poufna linia pomocy, która podpowie, co zrobić i jak zabezpieczyć konta, a strona OSI (hiszpańskiego biura ds. bezpieczeństwa internautów) publikuje ostrzeżenia o aktywnych kampaniach. W innych krajach skontaktuj się z krajowym zespołem lub agencją ds. cyberbezpieczeństwa (w Polsce np. CERT Polska).
• 112: tylko w nagłym wypadku lub przy bezpośrednim zagrożeniu.
• Twój bank: zawsze przez oficjalne kanały.

Najczęściej zadawane pytania

A jeśli naprawdę brałem udział w konkursie tej marki? Sprawdź na oficjalnej stronie lub w aplikacji marki, wchodząc tam samodzielnie, czy ogłoszono zwycięzców. Prawdziwy konkurs może poprosić o dane do wysyłki nagrody, ale nie pobierze opłat ani nie zapyta o kod CVV karty.

To było tylko 1,95 euro, czy mam się martwić? Tak: problemem nie jest 1,95 euro, tylko to, że oszuści mają teraz pełne dane twojej karty. Na wszelki wypadek ją zastrzeż.

Zadzwonili z „Loterii" i powiedzieli, że wygrałem. Wygrane na loterii odbiera się, okazując kupon w punkcie sprzedaży lub upoważnionej instytucji. W Hiszpanii to państwowa loteria Loterías y Apuestas del Estado, a tak samo działają loterie krajowe w innych państwach. Nikt nie dzwoni, żeby o tym poinformować ani pobrać opłaty.

Skąd znają moje imię? Z wycieków danych albo kupionych baz. To, że znają twoje imię, nie dowodzi, że nagroda jest prawdziwa.

Podsumowanie

Jeśli żeby odebrać nagrodę, musisz coś zapłacić albo podać kartę, to nie jest nagroda, tylko oszustwo. Rozłącz się, nie klikaj linku, sprawdź przez oficjalny kanał, a jeśli już podałeś dane, zadzwoń do banku i zgłoś sprawę. NoCall ostrzega cię, gdy numer został już zgłoszony przez innych użytkowników; a jeśli dostałeś taką wiadomość, zgłoś ją w katalogu numerów spamowych, żeby następna osoba zobaczyła ostrzeżenie, zanim da się nabrać.