Datingfraude: als liefde via WhatsApp eindigt met een verzoek om geld

Het begint met een "hoi" in een datingapp, een vriendelijke reactie op Instagram of een WhatsApp-bericht dat "per ongeluk" bij jou terechtkomt. De persoon aan de andere kant is attent, grappig en altijd beschikbaar. Binnen een paar dagen stelt die voor om verder te praten via WhatsApp of Telegram, en binnen een paar weken gaat het al over de toekomst. Tot het probleem opduikt: een medisch noodgeval, een reis om elkaar te ontmoeten die misloopt, of een "veilige" belegging die hij of zij met je wil delen. Dit is datingfraude (een romance scam), en het werkt juist omdat het niet op oplichting lijkt: het lijkt op een relatie. Het belangrijkste om te weten: als iemand die je nooit in het echt hebt ontmoet je om geld vraagt, is het antwoord nee, hoe mooi het verhaal ook is.

Hoe werkt datingfraude?

Bijna allemaal volgen ze hetzelfde script, in fasen:

1. Het eerste contact. Een aantrekkelijk profiel in een datingapp of op sociale media, of een bericht "per vergissing" naar je nummer dat uitgroeit tot een gesprek. Vaak noemen ze beroepen die de afstand verklaren: militair op missie, arts bij een ngo, ingenieur op een booreiland, zakenman of -vrouw die veel reist.
2. De kanaalwissel. Al snel vragen ze je de app te verlaten ("ik kom hier bijna nooit", "via WhatsApp is makkelijker"). Dat is geen detail: op WhatsApp of Telegram kan het datingplatform het account niet meer opsporen of blokkeren, en ben jij de meldknop kwijt.
3. De band opbouwen. Dagelijkse berichten, goedemorgen en welterusten, vertrouwelijkheden, toekomstplannen. Sommigen bellen met een warme stem, maar het videogesprek mislukt altijd: de camera is kapot, de verbinding is slecht, "op de basis mag het niet".
4. Het verzoek. Dat komt als het vertrouwen groot is. De drie meest voorkomende smoesjes:
   • Noodgeval: een ongeluk, een ziekenhuis dat pas behandelt na betaling, een geblokkeerde rekening, een arrestatie, een pakket dat vastzit bij de douane.
   • Reis: hij of zij wil je komen opzoeken, maar heeft hulp nodig met het ticket, het visum of onverwachte kosten op het vliegveld.
   • Belegging: je krijgt te zien hoe goed het gaat met crypto of op een handelsplatform, en wordt aangemoedigd het "met een klein bedrag" te proberen. Het platform toont winst, maar als je wilt opnemen, moet je eerst kosten of belasting betalen. Het geld komt nooit terug.
5. De escalatie. Betaal je één keer, dan volgt een nieuw probleem, en nog een. En als je eindelijk het contact verbreekt, komt soms een laatste klap: iemand die zich voordoet als advocaat, politieagent of "herstelbureau" en belooft je geld terug te halen in ruil voor een voorschot.

Aan welke signalen herken je een datingfraudeur?

• Alles gaat heel snel. Heftige liefdesverklaringen binnen een paar dagen of weken.
• Er is nooit een videogesprek of een ontmoeting, steeds met een nieuwe smoes.
• Hij of zij wil je zo snel mogelijk weg hebben uit de datingapp of van het sociale netwerk.
• Het verhaal klopt niet helemaal of details veranderen, en de foto's lijken van een model of uit een catalogus.
• Er wordt om geheimhouding gevraagd: "vertel het niet aan je familie, die zouden het niet begrijpen".
• Geld komt ter sprake, al is het een klein bedrag of "een lening die ik terugbetaal zodra ik mijn geld heb".
• De betaalmethode is vreemd: crypto, cadeaukaarten, overboekingen naar rekeningen van anderen, contant geld versturen of geld op jouw rekening ontvangen om het door te sturen.

Dat laatste is extra gevaarlijk: als je een overboeking moet ontvangen en doorsturen naar een andere rekening, word je gebruikt als "geldezel" om geld van andere slachtoffers wit te wassen, en daarmee kun je zelf juridisch in de problemen komen.

Wat doe ik als ik oplichting vermoed?

1. Stuur geen geld en geen gegevens. Ook geen kleine bedragen, geen foto van je identiteitsbewijs en geen codes die je per sms krijgt.
2. Controleer de foto's. Doe een omgekeerde afbeeldingszoekopdracht (bijvoorbeeld met Google Lens). Vaak duiken ze op onder een andere naam of op profielen van iemand anders.
3. Vraag om een live videogesprek, nu. Een echt persoon die zegt van je te houden, kan een minuut de camera aanzetten. Komen er weer smoesjes, dan heb je je antwoord.
4. Vertel het aan iemand die je vertrouwt. De oplichter teert op isolement; een buitenstaander ziet in minuten wat je van binnenuit pas na maanden ziet.
5. Bewaar bewijs voordat je blokkeert. Screenshots van het gesprek, nummers, profielen, namen van beleggingsplatforms en alle betaalgegevens.
6. Verbreek het contact en blokkeer, op WhatsApp en in de app waar jullie elkaar ontmoetten, en meld het profiel in die app.

En als ik al geld heb gestuurd?

Neem het jezelf niet kwalijk: deze netwerken werken professioneel en misleiden mensen van alle leeftijden en achtergronden. Nu telt snel handelen:

1. Bel je bank via het officiële nummer op je pas of in de bankapp, niet via een nummer dat je van hen kreeg. Leg uit dat je slachtoffer bent van oplichting en vraag of ze recente overboekingen kunnen tegenhouden of terughalen. Hoe eerder, hoe meer mogelijkheden.
2. Betaal niets meer, ook geen "belasting" of "kosten" om je zogenaamde beleggingswinst vrij te geven.
3. Wantrouw iedereen die belooft je geld terug te halen tegen een vooruitbetaling: dat is de tweede oplichting, gericht op mensen die al geld kwijt zijn.
4. Wijzig je wachtwoorden en controleer je rekeningen als je persoonlijke gegevens of inloggegevens hebt gedeeld, of een aangeraden app hebt geïnstalleerd.
5. Doe aangifte met al het bewijs dat je hebt verzameld.

Meer over termijnen en mogelijkheden via de bank lees je in hoe je geld terugkrijgt na telefonische oplichting.

Waar doe ik aangifte of melding?

• Politie: in Spanje bij de Policía Nacional (091) of de Guardia Civil (062); elders bij de nationale of lokale politie. Doe aangifte met screenshots, nummers, profielen en betaalbewijzen.
• Hulplijn voor cyberveiligheid: in Spanje het nummer 017 van INCIBE, gratis en vertrouwelijk, dat je adviseert over wat je moet doen en hoe je aangifte doet; de Oficina de Seguridad del Internauta (OSI) van INCIBE publiceert waarschuwingen over deze campagnes. Elders het nationale cyberveiligheidscentrum of fraudemeldpunt.
• 112: als iemand direct gevaar loopt, bijvoorbeeld als je wordt bedreigd of als je ergens moet afspreken om geld te overhandigen.
• De app of het sociale netwerk waar het contact begon, en WhatsApp, via de optie om de chat te melden.
• De lijst met spamnummers, zodat anderen dat nummer herkennen.

Veelgestelde vragen

Hij of zij belde me en de stem klonk echt. Kan het dan toch oplichting zijn? Ja. Een telefoontje bewijst alleen dat er een mens aan de andere kant is, niet dat die persoon is wie hij zegt te zijn. Bovendien bestaan er nu stemmen die met kunstmatige intelligentie zijn gemaakt of aangepast. De test die telt, is een live videogesprek of een echte ontmoeting, en zelfs dan: vraagt iemand om geld, stop.

Er werd niet om geld gevraagd, alleen of ik op een platform wilde beleggen. Is dat hetzelfde? Het is dezelfde oplichting in een andere verpakking, en een van de vormen waarbij mensen het meeste geld verliezen. Als iemand die je online hebt leren kennen je naar een specifieke website of app leidt om te beleggen, wees dan wantrouwig, ook als je in het begin een klein bedrag mag opnemen om je vertrouwen te winnen.

Ik schaam me om aangifte te doen. Dat is begrijpelijk, en daar rekenen ze precies op. Aangifte maakt het mogelijk de rekeningen en netwerken erachter te onderzoeken en kan voorkomen dat het volgende slachtoffer zijn spaargeld kwijtraakt. De politie behandelt zulke zaken dagelijks.

Ik denk dat een familielid slachtoffer is, maar die luistert niet naar mij. Vermijd ruzie of spot: dat versterkt meestal de band met de oplichter. Stel vragen ("heb je hem of haar al eens op video gezien?", "wat gebeurt er als je vraagt of die naar jou komt?"), stel voor om samen een omgekeerde zoekopdracht op de foto's te doen en bel een hulplijn (in Spanje 017) voor advies.

Samengevat

Datingfraude begint niet met een vraag om geld, maar met het winnen van je vertrouwen en je weglokken uit de app waar jullie elkaar ontmoetten. De regel die het onschadelijk maakt is simpel: niemand die je niet in het echt hebt ontmoet, hoort jouw geld te krijgen, of het nu om een noodgeval, een reis of een belegging gaat. Is het al gebeurd, bel dan je bank via het officiële nummer, bewaar bewijs en doe aangifte. NoCall helpt je verdachte nummers te herkennen voordat je opneemt, en als een nummer uit deze oplichting contact met je heeft gezocht, meld het dan in de lijst met spamnummers van NoCall om anderen te waarschuwen.