Najczęstsze oszustwa telefoniczne w Polsce i jak się przed nimi bronić

Dzwoni „doradca bankowy", ostrzega przed podejrzaną transakcją i prosi tylko o jeden kod BLIK. Albo telefon od „syna", który wypadł za granicą i potrzebuje pieniędzy. Te scenariusze powtarzają się w Polsce od lat, a mimo to co dnia ktoś traci oszczędności życia. W tym artykule przedstawiamy najczęstsze oszustwa telefoniczne, ich czerwone flagi oraz to, co zrobić, gdy już dojdzie do najgorszego.

Fałszywy doradca bankowy

To najbardziej znany schemat. Oszust dzwoni i przedstawia się jako pracownik banku, operatora telekomunikacyjnego albo nawet policji. Powód jest zawsze pilny: „na Twoim koncie wykryliśmy podejrzaną transakcję", „ktoś próbuje wziąć na Ciebie kredyt", „Twoje konto zostało skompromitowane".

Następnie pada prośba o „weryfikację tożsamości" — okazuje się, że wystarczy podać dane karty, hasło, kod BLIK albo zainstalować aplikację do zdalnego dostępu. W praktyce kod BLIK to jednorazowa autoryzacja przelewu, a aplikacja zdalnego dostępu daje oszustowi pełną kontrolę nad telefonem.

Zapamiętaj jedno: prawdziwy bank nigdy nie prosi o hasła, kody ani instalowanie aplikacji przez telefon. Jeśli masz wątpliwości, rozłącz się i zadzwoń sam na numer z odwrotu karty albo z oficjalnej strony banku — nie na numer, z którego dzwoniono.

Wyłudzanie kodów BLIK i przelewów

Odmiana powyższego schematu bywa jeszcze prostsza: oszuści podają się np. na OLX albo Allegro jako kupujący, proszą o kod BLIK „do weryfikacji" albo „do odbioru płatności". W rzeczywistości kod służy do wypłaty pieniędzy z Twojego konta albo do potwierdzenia przelewu w drugą stronę.

Czerwone flagi:

• prośba o kod BLIK przy transakcji, która ma być płatnością do Ciebie;
• presja i pośpiech — „klient czeka", „wystawę mam tylko dziś";
• prośba o przejście na komunikator poza platformą sprzedażową;
• linki do „bezpiecznej realizacji" prowadzące do stron poza oficjalną domeną serwisu.

Zasada jest prosta: kod BLIK służy do autoryzacji płatności, nie do „odbierania pieniędzy". Nikt uczciwy nigdy nie poprosi Cię o jego podanie przez telefon czy komunikator.

Oszustwo „na syna" i „na wnuczka"

To metoda łapiąca zwłaszcza osoby starsze. Telefon dzwoni, a po drugiej stronie słychać płaczliwy, niewyraźny głos: „Mamo, tato, mam wypadek", „wpadłem w kłopoty za granicą". Chwilę później do rozmowy włącza się „policjant" albo „prawnik", który podaje numer konta do natychmiastowego przelewu.

Wariant coraz częstszy: oszust dzwoni podszywając się pod wnuka i mówi, że zmienił numer telefonu. W ten sposób usuwa najnaturalniejszą barierę — możliwość sprawdzenia prawdziwego numeru rodziny.

Jak się bronić:

• Zawsze potwierdź sytuację, dzwoniąc do bliskiego na jego prawdziwy numer — nawet jeśli „prosi, by tego nie robić".
• Ustalcie w rodzinie hasło weryfikacyjne na takie sytuacje.
• Nie przelewaj pieniędzy pod wpływem telefonu. Prawdziwy policjant nigdy nie zbiera przez telefon okupu ani kaucji.
• Zawsze pytaj o konkretne szczegóły, które zna tylko ta osoba.

Fałszywe urzędy, energetyka i „platności"

Trzecia rodzina schematów to połączenia podszywające się pod instytucje: „urząd skarbowy", „ZUS", „pracownik energetyki", „firma sprzedająca fotowoltaikę". Scenariusz zwykle jest ten sam — rzekomo zaległa faktura, przerwanie dostaw energii albo „konieczna weryfikacja licznika", po którą oszust prosi o dane karty albo przelew.

Warto wiedzieć, że prawdziwe urzędy i dostawcy energii nie obdzwaniają klientów z prośbą o natychmiastową płatność przez telefon. Oficjalne wezwania przychodzą listem, a zaległości reguluje się na podanych tam kanałach, nie przez SMS-a ani link przysłany w rozmowie.

Co zrobić, gdy już wpadniesz w pułapkę?

Szybka reakcja realnie zwiększa szansę na odzyskanie pieniędzy:

1. Zadzwoń do banku natychmiast — poproś o blokadę karty i konta oraz o tzw. procedurę chargeback, jeśli zapłaciłeś kartą. Numer znajdziesz na odwrocie karty albo na oficjalnej stronie banku.
2. Zmień hasła do bankowości elektronicznej, poczty i innych ważnych kont — z innego urządzenia, nie z telefonu, jeśli podejrzewasz, że został przejęty.
3. Usuń aplikacje do zdalnego dostępu, jeśli którekolwiek instalowałeś na polecenie „doradcy".
4. Zgłoś oszustwo na policję — możesz to zrobić osobiście w najbliższej jednostce. W sytuacji pilnej, gdy trwa rozmowa z oszustem albo pieniądze dopiero znikają, dzwoń na 112. Polską policję dodatkowo powiadomić można na numer 158.
5. Zachowaj dowody: numer telefonu oszusta, datę, godzinę, numer konta, na który szły przelewy, screenshoty SMS-ów.
6. Zgłoś sprawę UOKiK, jeśli masz wrażenie, że bank zaniedbał swoje obowiązki wobec Ciebie — Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zajmuje się także sporami konsumenckimi z sektorem finansowym.

Jeśli finansowo straciłeś dużo, warto skontaktować się też z Rzecznikiem Finansowym, który oferuje bezpłatne wsparcie w sporach z instytucjami finansowymi.

Jak nie dać się złapać następnym razem?

Najskuteczniejsza ochrona jest prozaiczna:

• Nigdy nie podejmuj decyzji finansowych pod wpływem telefonu. Zawsze rozłącz się i oddzwoń sam na oficjalny numer.
• Nie podawaj kodów, haseł ani danych karty — nikomu, nigdy, w żadnym celu.
• Blokuj podejrzane numery na poziomie telefonu i rozważ aplikację identyfikującą połączenia, taką jak NoCall, która ostrzega przed numerami zgłaszanymi przez innych użytkowników.
• Rozmawiaj o oszustwach z bliskimi, zwłaszcza z rodzicami i dziadkami — schematy działają najlepiej na tych, którzy ich jeszcze nie znają.

Oszuści liczą na pośpiech i stres. Kilka sekund wątpliwości, jedno dodatkowe pytanie albo jedno oddzwonienie na oficjalny numer potrafią uchronić Cię przed utratą całych oszczędności.