تماس‌هایی که یک بار زنگ می‌خورند و قطع می‌شوند: کلاهبرداری وانگیری

تماس‌هایی که یک بار زنگ می‌خورند و قطع می‌شوند: کلاهبرداری وانگیری

گوشی یک بار زنگ می‌خورد، به صفحه نگاه می‌کنید و تماس قطع شده است. شماره ناشناس است و گاهی پیش‌شماره عجیبی دارد که نمی‌شناسید. اولین واکنش، تماس گرفتن است: نکند کار مهمی بوده؟ همین واکنش دقیقاً چیزی است که آن طرف خط می‌خواهد. این کلاهبرداری تماس بی‌پاسخ است که به آن وانگیری می‌گویند (واژه‌ای ژاپنی به معنای «یک زنگ و قطع») و سال‌هاست جواب می‌دهد، چون از ساده‌ترین کنجکاوی آدم‌ها سوءاستفاده می‌کند.

وانگیری چطور کار می‌کند

سازوکارش ساده است و به همین دلیل مؤثر است:

1. یک سیستم خودکار با هزاران شماره تماس می‌گیرد و پس از یک یا دو بوق قطع می‌کند، پیش از آنکه بتوانید جواب دهید.
2. تماس بی‌پاسخی از شماره‌ای ناآشنا می‌بینید. بسیاری از این شماره‌ها کد کشور خارجی کم‌آشنایی دارند که با + یا ۰۰ شروع می‌شود، مثلاً ۲۱۶ (تونس)، ۲۳۴ (نیجریه)، ۳۵۵ (آلبانی) یا ۶۷۵ (پاپوآ گینه نو).
3. اگر تماس بگیرید، به یک شماره پرهزینه با نرخ ویژه وصل می‌شوید: پیام‌های ضبط‌شده‌ای که شما را تا جای ممکن پشت خط نگه می‌دارند (نظرسنجی، جایزه، پیام ضبط‌شده) در حالی که هزینه بالا می‌رود.
4. هزینه هر دقیقه بالاست و بخشی از آن به جیب کلاهبردار می‌رود. مبلغ یا همان لحظه از اعتبارتان کم می‌شود یا هفته‌ها بعد در قبض می‌آید، وقتی دیگر پس گرفتنش آسان نیست.

نوع دیگری هم هست که دنبال هزینه تماس نیست، بلکه می‌خواهد شماره شما را تأیید کند: با تماس گرفتن تأیید می‌کنید که خطتان فعال است و آدمی پشت آن جواب می‌دهد، و ارزش شماره‌تان در فهرست‌هایی که به بازاریاب‌ها و کلاهبرداران فروخته می‌شود بالا می‌رود. همان هدفی که تماس‌های بی‌صدا دنبال می‌کنند، با این تفاوت که اینجا خود شما ارتباط را شروع می‌کنید.

نشانه‌هایی که آن را لو می‌دهند

• یک زنگ و قطع. تماس‌های واقعی ادامه می‌دهند؛ وانگیری لازم دارد که شما جواب ندهید، پس قطع کردن را از پیش برنامه‌ریزی می‌کند.
• کد کشور ناآشنا. شماره‌های ایرانی با ۰ یا +۹۸ شروع می‌شوند. اگر منتظر تماس از خارج نیستید، کد کشوری که نمی‌شناسید دلیل کافی است که تماس نگیرید.
• ساعت‌های عجیب. بسیاری از این موج‌ها نیمه‌شب یا صبح زود راه می‌افتند، وقتی احتمال جواب ندادن بیشتر است و صبح آن را به‌صورت تماس بی‌پاسخ می‌بینید.
• تکرار موجی. اگر در چند روز چند تماس بی‌پاسخ مشابه داشتید، با یک کمپین فعال روبه‌رو هستید، نه یک تصادف. در فهرست شماره‌های مزاحم ببینید دیگران درباره همان شماره‌ها چه گزارش کرده‌اند.

در برابر تماس بی‌پاسخ مشکوک چه کنیم (و چه نکنیم)

کار درست در سه قدم جا می‌شود:

1. تماس نگیرید. اگر کار مهمی بود، دوباره زنگ می‌زنند یا پیام می‌گذارند. هیچ بانک، نهاد یا شرکت جدی‌ای با یک زنگ و قطع کار نمی‌کند.
2. پیش از هر کاری شماره را بررسی کنید. آن را در فهرست شماره‌های مزاحم جست‌وجو کنید: وانگیری چند روز از همان شماره‌ها استفاده می‌کند و معمولاً دیگران هم آن را با پیش‌شماره و ترفندش گزارش کرده‌اند.
3. مسدود و گزارش کنید. اگر مطمئن شدید وانگیری است، گزارش شما تماس بی‌پاسخ‌تان را به هشداری برای نفر بعدی تبدیل می‌کند.

و کاری که نباید کرد: برای اینکه «ببینید کی بود» تماس نگیرید، حتی از سر یک دقیقه کنجکاوی. یک دقیقه روی یک شماره پرهزینه برای کسر هزینه کافی است و پیام ضبط‌شده طوری طراحی شده که فوراً قطع نکنید.

آیا بابت تماسی که جواب نداده‌ام از من هزینه کم می‌شود؟

نه. تماسی که به آن جواب نداده‌اید هیچ هزینه‌ای ندارد، از هر کشوری که باشد. خطر وانگیری فقط در تماس گرفتن با آن شماره است. به همین ترتیب، جواب دادن به این تماس‌ها هم معمولاً هزینه‌ای برایتان ندارد (هزینه تماس را تماس‌گیرنده می‌پردازد)؛ خطر از جایی شروع می‌شود که از شما بخواهند «برای ادامه کار» با شماره دیگری تماس بگیرید. این همان تله است با یک قدم اضافه.

پرسش‌های کوتاه

اگر ندانسته تماس گرفته باشم چه؟ به محض اینکه مشکوک شدید قطع کنید، مدت تماس را ببینید و با اپراتورتان تماس بگیرید تا درباره هزینه بپرسید و ببینید آیا امکانی برای محدود کردن تماس‌های خروجی بین‌المللی یا تماس با شماره‌های نرخ ویژه دارد. اگر هزینه کسر شده، کتبی شکایت کنید و اگر اپراتور رسیدگی نکرد، از طریق سامانه رسیدگی به شکایات وزارت ارتباطات پیگیری کنید؛ هرچند بدانید که بازگشت پول تضمینی نیست.

مسدود کردن شماره فایده دارد؟ در برابر همان شماره، بله. اما کمپین‌ها شماره عوض می‌کنند، پس مسدود کردن راه‌حلی نسبی است: محافظت واقعی، عادتِ تماس نگرفتن با تماس‌های بی‌پاسخ ناشناسی است که پیش‌شماره عجیب دارند.

این فقط برای موبایل اتفاق می‌افتد؟ نه، به تلفن ثابت هم می‌رسد. اگر سالمندی در خانه هست، ارزش دارد یادداشتی کنار تلفن بگذارید: «تماس بی‌پاسخ از شماره عجیب = تماس نگیر.» توصیه‌های بیشتر را در وبلاگ NoCall بخوانید.

اگر چنین تماس بی‌پاسخی داشته‌اید، آن را در فهرست شماره‌های مزاحم NoCall جست‌وجو و گزارش کنید: هر گزارش کمک می‌کند نفر بعدی که این شماره را روی صفحه گوشی‌اش می‌بیند بداند نباید تماس بگیرد.